ΕΝΟΤΗΤΑ 32

ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΔΩ

Η Ελλάδα στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο - Ο Εθνικός διχασμός

Η θέση του Βενιζέλου

• Η Ελλάδα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ,
• Προέβλεπε ότι η Αντάντ θα είναι η νικήτρια του πολέμου και έτσι :   θα διαφύλασσε τις κατακτήσεις των βαλκανικών πολέμων και θα ενσωμάτωνε και άλλα οθωμανικά εδάφη.

• τη θέση αυτή στήριζαν οι λαϊκές τάξεις και η μεγαλοαστική τάξη ( και μάλιστα της διασποράς).

Η θέση του Κωνσταντίνου

• Η Ελλάδα έπρεπε να μείνει ουδέτερη (συμβιβαστική θέση), επειδή δεv μπoρoύσε vα ενταχθεί με τις Κεντρικές Δυνάμεις ( λόγω ένταξης σε αυτές της Βουλγαρίας και της Οθωμανικής) .
• Η στάση του εξυπηρετούσε τη Γερμανία.
• Η θέση αυτή είχε απήχηση στα μικροαστικά στρώματα (φοβούνταν το εξωελλαδικό ελληνικό κεφάλαιο) και στους πολεμιστές των Βαλκανικών πολέμων που δεν επιθυμούσαν άλλον πόλεμο.

Η σύγκρουση Βενιζέλου - Κωνσταντίνου

• Η άρνηση του Κωvσταντίvoυ vα συvταχθεί πoλεμικά με την Αvτάvτ υπoχρέωσε τo Βεvιζέλo σε δύo παραιτήσεις (1915).
• Ορίζεται νέα κυβέρνηση πιστή στο βασιλιά.

Η εμπλοκή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο

• Τον Οκτώβριο του 1915, η Αντάντ αποβιβάζει στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη.
• Η Σερβία, σύμμαχος της Αντάντ, ηττάται από τη Βουλγαρία, σύμμαχο των Γερμανών.
• Το Μάιο του 1916 γερμανοβουλγαρικά στρατεύματα εισβάλλουν στην ανατολική Μακεδονία. Ο ελληνικός στρατός αδρανεί ως «ουδέτερος».
• Το Δ' Σώμα Στρατού αιχμαλωτίζεται και μεταφέρεται στη Γερμανία.

Οι Επίστρατοι και το κίνημα της Εθνικής Άμυνας

• Η Αντάντ ζητάει αφοπλισμό των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων,
• Ο βασιλιάς υποχωρεί, αλλά οργανώνει τους απολυόμενους στρατιώτες σε φιλοβασιλικούς συνδέσμους, που φτάνουν τα 200.000 μέλη. Αυτοί είναι οι Επίστρατοι.
• Παράλληλα, οι βενιζελικοί δημιουργούν μια οργάνωση, την Εθνική Άμυνα και τον Αύγουστο  του 1916 πραγματοποιούν κίνημα στη Θεσσαλονίκη με στόχο να συνταχθεί η Ελλάδα με την Αντάντ,

Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης

Ο Βενιζέλος εγκαθιστά προσωριvή Kυβέρvηση και διατάσσει επιστράτευση.

Ο Εθνικός Διχασμός

Δημιουργούνται δύο κέντρα εξουσίας.

Η μισή Ελλάδα («κράτος της Θεσσαλονίκης») πολεμάει στο πλευρό της Αντάντ και η άλλη μισή («κράτος των Αθηνών»») απέχει από τον πόλεμο.

Πρόκειται για την πρώτη εμφύλια σύγκρουση στην Ελλάδα του 20ου αι., τον Εθνικό διχασμό.

Η δυναμική επέμβαση της Αντάντ και η έξωση του Κων/νου

• Η Αντάντ επιχειρεί να καταλάβει την Αθήνα, αλλά αποτυγχάνει,
• Το Νοέμβριο του 1916, οι βενιζελικοί διώκονται από το «κράτος των Αθηνών» (Νοεμβριανά),
• Η Αντάντ υποχρεώνει τον Κωνσταντίνο σε απομάκρυνση από το θρόνο. Αυτός εγκαταλείπει την Ελλάδα και αφήνει στη θέση του το γιο του, Αλέξανδρο.

Η ανάληψη της εξουσίας από το Βενιζέλο

• Ο Βεvιζέλoς σχηματίζει πλέον ενιαία κυβέρνηση στην Αθήvα και κηρύσσει τoν  πόλεμo στις Kεvτρικές δυνάμεις
• Επανέρχεται σε λειτουργία η Βουλή του 1915, που το βίο της διέκοψε βίαια ο Κωνσταντίνος (Βουλή των Λαζάρων).
• Φιλοβασιλικοί και σφοδροί πολέμιοι του Βενιζέλου (στρατιωτικοί, δημόσιοι υπάλληλοι) διώκονται και εξορίζονται.

ΕΝΟΤΗΤΑ 31

ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΔΩ

Τα αίτια,  η έκρηξη και τα μέτωπα του Α 'Παγκοσμίου πολέμου

Τα αίτια

• Ο ιμπεριαλισμός των βιομηχανικών κρατών σε βάρος των άλλων
• Ο εθνικισμός, δηλαδή ο αλαζονικός πατριωτισμός
• Ο μιλιταρισμός, δηλαδή η υπερτίμηση των στρατιωτικών αρετών

Τα αντίπαλα στρατόπεδα

• Η Αντάντ ή Εγκάρδια Συνεννόηση (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία αποτελούν τον πυρήνα της συμμαχίας).
• Οι Κεντρικές Δυνάμεις ή Τριπλή Συμμαχία (Γερμανία, Αυστροουγγαρία και Ιταλία αρχικά).
• Διάφορες άλλες χώρες ενεπλάκησαν στον πόλεμο, τόσο από τα Βαλκάνια (η οθωμανική αυτοκρατορία και η Βουλγαρία με τις Κεντρικές Δυνάμεις, η Σερβία και η Ελλάδα με την Αντάντ) όσο και από αλλού,

Η αφορμή

Αφορμή για το ξέσπασμα του πολέμου (Ιούλιος 1914) έδωσε η δολοφονία του διαδόχου του αυστριακού θρόνου, Φραγκίσκου Φερδινάνδου, στο Σεράγεβο από ένα Σέρβο Εθνικιστή (Ιούνιος 1914).

Τα κύρια μέτωπα

• Το δυτικό, στα γαλλογερμανικά σύνορα
• Το ανατολικό, στην ανατολική Πρωσία
• Το βαλκανικό, στη Μακεδονία

Συμμαχίες και ανακατατάξεις 

• Οι στρατιωτικές εξελίξεις ήταν αμφίρροπες
• Το 19Ι5, η Βουλγαρία και η οθωμανική αυτοκρατορία συμμάχησαν με τις Κεντρικές Δυνάμεις.
• Αντίθετα, η Ιταλία άλλαξε στρατόπεδο, συμμαχώντας με τις χώρες της Αντάντ" που της υποσχέθηκαν τη Μ. Ασία
• Οι συγκρούσεις δεν μπορούσαν να αναδείξουν καθαρά το νικητή (πόλεμος χαρακωμάτων και χημικών αερίων)

Το 1917:

Στη Γαλλία

Αναπτύχθηκε έντονο αντιπολεμικό κίνημα που εκδηλώθηκε με ανταρσίες

Αυτές αντιμετωπίστηκαν με εκτελέσεις δεκάδων στρατιωτικών.

Στη Ρωσία

Η κρίση του πολέμου όξυνε την κοινωνική δυσαρέσκεια κατά του τσαρικού καθεστώτος.

Ως αποτέλεσμα, ενισχύθηκαν οι κομμουνιστές και αυτό διευκόλυνε την επικράτηση τους κατά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917.

Η σοσιαλιστική πλέον Ρωσία αποσύρθηκε από τον πόλεμο, συνάπτοντας ειρήνη με τη

Γερμανία (συνθήκη του Μπρεστ - Λιτόφσκ).

Οι ΗΠΑ

Τον Απρίλιο του 1917 οι ΗΠΑ συμμάχησαν με την Αντάντ, επηρεάζοντας καταλυτικά την τελική έκβαση.

Η Ελλάδα

Τον Ιούνιο του 1917 η Ελλάδα εισέρχεται επίσημα στον πόλεμο, στο πλευρό της Αντάντ

Τελικά, το 1918, οι Κεντρικές Δυνάμεις αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν

Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και οι υλικές καταστροφές υπήρξαν τεράστιες

Η Ευρώπη εξαντλήθηκε. 8,000,000 νεκροί, 20,000,000 τραυματίες

ΕΝΟΤΗΤΑ 22

ΕΝΟΤΗΤΑ 22   

ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΔΩ

19ος αι . τα Βαλκάνια αποτελούν πεδίο αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων,

1812- 1815: Οι Σέρβοι κερδίζουν την αυτονομία τους.

1830: Οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο κράτος.

1870 : Οι Βούλγαροι δημιούργησαν την ανεξάρτητη βουλγαρική Εξαρχία (η βουλγαρική εκκλησία αποσπάστηκε από το Πατριαρχείο Κων/πόλεως),

1875 - 1878 : Ξεσπούν επαναστάσεις στη Βοσνία, Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, οι Τούρκοι αντιδρούν με μαζικές σφαγές, η Ρωσία κήρυξε τον πόλεμο στους Οθωμανούς (1877).

1878 : Επαναστατούν οι ελληνικοί πληθυσμοί θεσσαλίας, Μακεδονίας, Ηπείρου, Κρήτης.

1878 : Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου : Δημιουργεί τη «Μεγάλη Βουλγαρία ».

1878 : Συνέδριο του Βερολίνου : Αγγλία - Γερμανία δεν αποδέχονται τη «Μεγάλη

Βουλγαρία», Αποφάσισαν :

1. για μια μικρότερη αυτόνομη Βουλγαρία και αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία.

2  Σερβία, Ρουμανία, Μαυροβούνιο κηρύχτηκαν ανεξάρτητες.

3  Βοσνία, Ερζεγοβίνη, ανατέθηκε η διοίκηση στην Αυστροουγγαρία.

4. η Κύπρος παραχωρήθηκε στην Αγγλία.

1881 : Η Θεσσαλία και η Άρτα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα.

1885 : Οι Βούλγαροι προσάρτησαν την Ανατολική Ρωμυλία.

Μακεδονικό ζήτημα και μακεδονικός αγώνας

Μακεδονικό ζήτημα ονομάστηκε ο αγώνας για τον έλεγχο της Μακεδονίας που την

διεκδικούσαν Έλληνες , Σέρβοι, Βούλγαροι.

Εκδηλώθηκε μέσω της εκπαίδευσης, της θρησκείας και οδηγήθηκε σε ένοπλη σύγκρουση,

Ιδρύθηκαν διάφορες οργανώσεις από τους Βούλγαρους με σκοπό την αυτονομία και

αργότερα την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία.

1898 : Οργανώθηκαν ένοπλες ομάδες Βουλγάρων (κομιτατζήδες),

Οι Έλληνες αντέδρασαν και έστειλαν ένοπλες ομάδες κατά των κομιτατζήδων.

1904 : Φθάνουν στη Μακεδονία Έλληνες αξιωματικοί. Ξεχωριστή μορφή ο Παύλος  Μελάς που άφησε την τελευταία του πνοή στη Μακεδονία.

Κίνημα των Νεοτούρκων (1908}

Τα συμπτώματα παρακμής της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οδήγησαν Τούρκους

αξιωματικούς να ιδρύσουν την οργάνωση «'Ενωση και Πρόοδος». Τα μέλη της ονομάστηκαν Νεότουρκοι τονίζοντας την εθνική τους ταυτότητα και όχι την θρησκευτική (μουσουλμανική)

1908 : Ξεσπά στη Θεσσαλονίκη το κίνημα των Νεοτούρκων με φιλελεύθερες εξαγγελίες  και υποχρεώθηκε ο σουλτάνος να παραχωρήσει Σύνταγμα,

Δόθηκε αμνηστία στους ένοπλους Έλληνες και Βούλγαρους και έτσι τερματίστηκε ο

Μακεδονικός αγώνας.

ΕΝΟΤΗΤΑ 30

ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΔΩ

Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια  αμέσως μετά τους Βαλκανικούς πολέμους

Οι βαλκανικοί πόλεμοι τελείωσαν με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913).

Το περιεχόμενο της συνθήκης του Βουκουρεστίου:

·    Η Ελλάδα εξασφάλισε:

Ø το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας,

Ø  τη νότια Ήπειρο,                                              Τα εδάφη αυτά ονομάστηκαν 

Ø  σημαντικά νησιά στο Β.  και Α. Αιγαίο,                       Νέες Χώρες

Ø  την Κρήτη.

·      Η Σερβία κέρδισε ένα σημαντικό τμήμα της Β. Μακεδονίας.

·         Η Βουλγαρία πήρε το μεγαλύτερο μέρος της Δ. Θράκης.

·         Η Οθωμανική αυτοκρατορία ανέκτησε την Α. Θράκη.

·         Τα Δωδεκάνησα παρέμειναν υπό ιταλικό έλεγχο.

·         Η Β. Ήπειρος, περιοχή με σημαντική παρουσία ελληνικών πληθυσμών, παραχωρήθηκε στην Αλβανία με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας.

Ta αποτελέσματα των βαλκανικών πολέμων για την Ελλάδα:

·         Διπλασίασε σχεδόν τα εδάφη της και τον πληθυσμό της.

·         Δημιουργήθηκαν θετικές προοπτικές, καθώς προστέθηκαν πόλεις που ήταν ακμαία οικονομικά κέντρα (Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Καβάλα, Μυτιλήνη, Χίος, Ηράκλειο της Κρήτης).

·         Προέκυψε το πρόβλημα της αφομοίωσης των Νέων Χωρών με την ισχυρή παρουσία μουσουλμανικών και σλαβικών πληθυσμών.

·         Στον πολιτικό τομέα συνεχίστηκαν οι μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει πριν από το 1912 από τις κυβερνήσεις Βενιζέλου:

Ø  αναγνώριση εργατικών σωματείων,

Ø  ασφάλιση των εργαζομένων και καθιέρωση της οκτάωρης εργασίας,

Ø  ίδρυση αγροτικών συνεταιρισμών.                                             

·         Στην εξωτερική πολιτική παρέμεναν ανοιχτά σημαντικά εθνικά ζητήματα:

Ø  οι ελληνικές διεκδικήσεις στη Β. Ήπειρο,

Ø  η άρνηση του Σουλτάνου να δεχτεί την ελληνική κυριαρχία στα νησιά

                   του Β. και Α. Αιγαίου,

Ø  η ύπαρξη πυκνών ελληνικών πληθυσμών στη Θράκη και τη Μ. Ασία.

ΕΝΟΤΗΤΑ 29

ΕΝΟΤΗΤΑ 29

ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΔΩ

Οι Βαλκανικοί πόλεμοι (1912 – 1913)

Τα αίτια

• Η πολιτική των Νεοτούρκων να εκτουρκίσουν βίαια τους αλλοεθνείς πληθυσμούς.
• Η ενσωμάτωση «« αλύτρωτων » εδαφών στον κορμό των βαλκανικών κρατών,
• Η ανάμειξη των Δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός, όπως :

v     η οικονομική διείσδυση της Γερμανίας στην Οθωμανική αυτοκρατορία,

v     η προσάρτηση της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης από την Αυστρία το 1908,

v     η κατάληψη της Λιβύης και των Δωδεκανήσων από την Ιταλία το 1911- 1912,

Όλα αυτά έπλητταν τα συμφέροντα άλλων Δυνάμεων (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία)

Προς τη σύγκρουση - οι βαλκανικές συμμαχίες

Ο Βενιζέλος υιοθετεί την τακτική της βαλκανικής συνεννόησης.

Υπογράφονται συνθήκες συμμαχίας ανάμεσα στη Βουλγαρία, την Ελλάδα, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία (άνοιξη του 1912),

Ο Α' Βαλκανικός πόλεμος (Οκτώβριος 1912 - Μάιος 1913)

Αφορμή υπήρξε η άρνηση του σουλτάνου να σεβαστεί την αυτονομία των εθνοτήτων και  να βελτιώσει τη θέση τους, όπως ζητούσαν οι Βαλκάνιοι σύμμαχοι.

Τα στρατιωτικά γεγονότα

Ο ελληνικός στρατός με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κων/νο προελαύνει στη Μακεδονία.

Ο σερβικός στρατός φτάνει μέχρι το Δυρράχιο.

Ο βουλγαρικός στρατός φτάνει έως την Κωνσταντινούπολη, καταλαμβάνει τη δυτική Θράκη, την ανατολική Μακεδονία και κατευθύνεται προς τη Θεσσαλονίκη.

Τότε, ο Βενιζέλος διατάζει τον αρχιστράτηγο Κων/νο να κατευθυνθεί γρήγορα παρά τις αντιρρήσεις του προς τη Θεσσαλονίκη. Η πόλη καταλαμβάνεται στις 26 Οκτωβρίου 1912.

Συνεχίζοντας τις επιτυχίες, ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει τα Ιωάννινα (12 Φεβρουαρίου 1912),

Παράλληλα, ο ελληνικός στόλος με επικεφαλής τον Παύλο Κουντουριώτη καταλαμβάνει τα νησιά του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Λήμνος, Τένεδος, Σάμος, Ικαρία).

Η συνθήκη του Λονδίνου (17 Μαϊου 1913)

Ο Α Βαλκανικός πόλεμος τερματίστηκε τυπικά με τη συνθήκη του Λονδίνου.

Όροι της συνθήκης :

v     Η οθωμανική αυτοκρατορία εγκαταλείπει όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά - βαλκανικά εδάφη της.

v     Οι Δυνάμεις αναλαμβάνουν να καθορίσουν το μέλλον των νησιών του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου, της χερσονήσου του Αγίου Όρους καθώς και το καθεστώς της Αλβανίας.

v     Τα Δωδεκάνησα παραμένουν ιταλικά

Συνέπειες :  Η συνθήκη άφηνε εκκρεμότητες, κυρίως σχετικά με την Μακεδονία.

Η δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου

Το Μάρτιο του 1913 δολoφovείται o βασιλιάς Γεώργιoς. H υπoψία στρέφεται στη Γερμαvία, καθώς επιθυμούσε το γερμανόφιλο διάδοχο Κωνσταντίνο ως βασιλιά, γεγονός που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ.

Ο Β' Βαλκανικός πόλεμος (Ιούνιος - lούλιος 1913)

• Ελλάδα και Σερβία συμμαχούν εναντίον της Βουλγαρίας που διεκδικεί εδάφη.
• Ο βουλγαρικός στρατός επιτίθεται ταυτόχρονα κατά της Σερβίας και της Ελλάδας (Ιούνιος 1913).
• Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει την ανατολική Μακεδονία, τη δυτική Θράκη και φτάνει έως την Αλεξανδρούπολη.
• Οι Σέρβοι σημειώνουν επιτυχίες στη δυτική Μακεδονία.
• Οι Ρουμάνοι εισέβαλαν στη Βουλγαρία και φτάνουν κοντά στη Σόφια,
• Οι Τούρκοι ανακαταλαμβάνουν την ανατολική Θράκη.