ΕΝΟΤΗΤΑ 20

ΕΝ. 20

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΩΣΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ (1862) ΕΩΣ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ(1909)

Η ηχογράφηση ΕΔΩ

Ο Γεώργιος Α βασιλιάς των Ελλήνων – Η ενσωμάτωση των Επτανήσων

Ø      Ο πρίγκιπας Γουλιέλμος - Γεώργιος Γκλύξμπουργκ ορίζεται από τις Δυνάμεις Βασιλιάς της Ελλάδας : Γεώργιος Α' (1863 -1913)

Ø      Η Αγγλία, πιεζόμενη, παραιτείται από την κατοχή των Επτανήσων που ενσωματώνονται στην Ελλάδα (1864)

Το σύνταγμα του 1864

Η Εθνοσυνέλευση (1862 - 1864) ψήφισε το νέο σύνταγμα (1864)

Το Σύνταγμα του 1864

v     Θέσπιζε τη βασιλευόμενη δημοκρατία,

v     Αναγνώριζε το λαό ως κυρίαρχο.

v     Όριζε το βασιλιά ανώτατο άρχοντα,

v     Αναγνώριζε νομοθετική εξουσία στο βασιλιά και τη Βουλή από κοινού,

v     Καθιέρωνε καθολικό δικαίωμα ψήφου στους άντρες άνω των 2Ί ετών.

v     Κήρυξε τη δικαστική εξουσία ανεξάρτητη-

v     Ανέθετε την εκτελεστική εξουσία στο βασιλιά με τη συνεργασία υπουργών που διόριζε ο ίδιος.

Εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις -  ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος

v     Δέσποζε πολιτικά (1864 - 1881).

v     Διένειμε εθνικές γαίες σε ακτήμονες (1871),

v     Επιδίωξε τη διεύρυνση των συνόρων,

v     παύτηκε από τον βασιλιά, όταν ενεπλάκη στην Κρητική επανάσταση (1866 - 1869)

Ο κοινοβουλευτισμός έπασχε επειδή :

v     οι πολίτες ζητούσαν διορισμούς στο δημόσιο,

v     Οι πολιτικοί στήριζαν όποιον αρχηγό ικανοποιούσε τους ψηφοφόρους τους (ρουσφέτια, πελατειακές σχέσεις, αναξιοκρατία),

v     Ο βασιλιάς επενέβαινε στην πολιτική.

ο Χαρίλαος  Τρικούπης

v     Αντιτάχθηκε στις αυθαιρεσίες του βασιλιά με το άρθρο του <<Τις πταίει>>, το 1874,

v     Διορίστηκε προσωρινός πρωθυπουργός (1875),

v     Εισήγαγε την αρχή της δεδηλωμένης : ο βασιλιάς έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε την εμπιστοσύνη (την πλειοψηφία) της Βουλής (συνήθως, τον αρχηγό του πρώτου κόμματος)

ο δικομματισμός

v     Την δεκαετία 1885 - 1895 δέσποζαν δύο κόμματα, του Χ. Τρικούπη και του Θ. Δηλιγιάννη,

v     ο δικομματισμός ήρθε ως αποτέλεσμα της αρχής της δεδηλωμένης οπότε τα μικρά κόμματα είτε διαλύθηκαν είτε ενσωματώθηκαν στα μεγάλα.

Το πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη

Στόχοι

v     Κράτος σύγχρονο και οικονομικά ανεπτυγμένο

v     Μεγάλα έργα υποδομής (σιδηρόδρομος, διώρυγα Κορίνθου κ.ά.)

v     Εξυγίανση δημόσιας διοίκησης (αξιοκρατικοί διορισμοί)

v     Ανασυγκρότηση ένοπλων δυνάμεων

v     Ειρηνική συμβίωση με την οθωμανική αυτοκρατορία

Μέσα πραγμάτωσης των στόχων

v     Βαρύτατη φορολογία

v     Δάνεια από το εξωτερικό

v     Προσέλκυση ομογενειακών κεφαλαίων για επενδύσεις

Οι θέσεις του Θεόδωρου Δηλιγιάννη

v     Ελαφριά φορολογία

v     Εύνοια προς τα μεσαία και κατώτερα στρώματα

v     Εύνοια προς τους οπαδούς του (ρουσφέτια, διορισμοί στο δημόσιο, κατάργηση νόμου Τρικούπη)

Η πορεία προς την οικονομική και εθνική κρίση

v     ο Χ. Τρικούπης κηρύσσει την Ελλάδα υπό πτώχευση (1893) και δεν εκλέγεται ούτε βουλευτής (1895).

v     ο νέος πρωθυπουργός, Θ. Δηλιγιάννης, εμπλέκεται στο Κρητικό ζήτημα (1897).

Ο πόλεμος του 1897 και οι πολιτικές εξελίξεις έως το 1908

v     Η εμπλοκή της Ελλάδας στο Κρητικό προκάλεσε τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.

v     Η Ελλάδα υφίσταται ταπεινωτική ήττα και αποδέχεται την πληρωμή της πολεμικής αποζημίωσης.

v     Για την πληρωμή της αποζημίωσης εγκαθίστανται στην Ελλάδα ο Διεθνής

Οικονομικός -Ελεγχος (ΔΟΕ), επιτροπή που διαχειρίζεται τα δημόσια έσοδα.

v     Η ήττα του 1897, η οικονομική δυσπραγία και οι αυθαιρεσίες του βασιλιά διογκώνουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια που καταλήγει σε στρατιωτικό κίνημα (Γουδί,1909).

ΕΝΟΤΗΤΑ 19

ΕΝΟΤΗΤΑ 19η

Για ηχογράφηση ΕΔΩ

Η Εθνοσυνέλευση που συγκλήθηκε μετά το κίνημα του 1843 ψήφισε σύνταγμα.

Σύνταγμα 1844 :

Πολίτευμα : συνταγματική μοναρχία

Εκτελεστική εξουσία : ο βασιλιάς με τους υπουργούς που ο ίδιος διόριζε

 Νομοθετική εξουσία: ο βασιλιάς, η Γερουσία, η Βουλή

Δικαστική εξουσία : οι δικαστές διορίζονταν και παύονταν από τον βασιλιά

Το σύνταγμα είχε φιλελεύθερα στοιχεία όπως άρθρα για τις ατομικές ελευθερίες

Η διαμάχη αυτοχθόνων - ετεροχθόνων

αυτόχθονες : όσοι γεννήθηκαν στις περιοχές που εντάχθηκαν στο ελληνικό κράτος,

ετερόχθονες : οι γεννημένοι στις περιοχές εκτός συνόρων,

Οι αυτόχθονες που είχαν την  πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση αποφάσισαν να εκλέγονται βουλευτές οι ετερόχθονες μόνο στους οικισμούς τους και να μη διορίζονται σε διοικητικές θέσεις εκτός στρατού και εκπαίδευσης.

Η λειτουργία του πολιτεύματος

Ο βασιλιάς είχε υπερεξουσίες που νόθευαν το πολίτευμα. Τα κόμματα δεν ήταν αναγνωρισμένα.

Στις εκλογές του 1844 με αθέμιτα μέσα (καλπονοθεία, εκβιασμός) αναδείχτηκε νικητής ο ηγέτης του γαλλικού κόμματος Ι. Κωλέττης. Ως πρωθυπουργός παραβίασε το σύνταγμα, αγνόησε τη Βουλή και εξυπηρέτησε ψηφοφόρους του.

Μεγάλη ιδέα και αλυτρωτισμός

Η Ελλάδα ήταν φτωχή και οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν εκτός συνόρων. Ο όρος " Μεγάλη Ιδέα " χρησιμοποιήθηκε από τον  Κωλέττη και διατυπώθηκε η θέση ότι για να αναπτυχθεί η Ελλάδα πρέπει να διευρύνει τα σύνορά της και να εντάξει σε αυτά τους αλύτρωτους Έλληνες (αλυτρωτισμός). Αντίθετη άποψη εξέφρασε ο Μαυροκορδάτος, ηγέτης του αγγλικού κόμματος, που είπε ότι πρέπει να αναπτυχθεί πρώτα οικονομικά η χώρα και μετά να επιδιώξει την επέκτασή της.

Ο Κριμαϊκός πόλεμος(1854-1856) και ο Ελληνισμός

• Οι Ρώσοι συγκρούστηκαν με τους Τούρκους (τους υποστήριζαν οι Άγγλοι- Γάλλοι) στην Κριμαία.
• Οι Έλληνες οργάνωσαν εξεγέρσεις στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία.
• Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι καταλαμβάνουν τον Πειραιά, απαιτώντας από τον Όθωνα να τηρήσει η Ελλάδα ουδετερότητα.
• Ο Κριμαϊκός πόλεμος έληξε με ήττα της Ρωσίας. Ο σουλτάνος πιεζόμενος από τις Δυνάμεις προχωρεί σε μεταρρυθμίσεις (Χάτι Χουμαγιούν 1856) που εξασφάλιζαν ισότητα σε όλους τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
• Τα παλαιά κόμματα στην Ελλάδα διαλύονται.

Η έξωση τουΌθωνα

• Η νέα γενιά πολιτικών ζητάει αλλαγές, εκτιμά ότι ο Όθωνας δεν μπορεί να προσφέρει τίποτα στη Χώρα.
• Φεβρουάριο ς 1862 εκδηλώνεται επανάσταση στο Ναύπλιο,
• Οκτώβριος 1862 στασιάζει η φρουρά της Αθήνας,
• Ο Όθωνας κηρύχτηκε έκπτωτος και υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Έφυγε για το Μόναχο όπου πέθανε το 1867.

ΕΝΟΤΗΤΑ 18

ΕΝΟΤΗΤΑ 18

ΗΧΟΓΡΆΦΗΣΗ ΕΔΩ

Από την άφιξη του Όθωνα (1833)

έως την επανάσταση της 3^η Σεπτεμβρίου 1843

Η εκλογή και η άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα:

Εμφύλιος πόλεμος à Επέμβαση των Δυνάμεων à Ορισμός του Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας

Οι Μ. Δυνάμεις και η Βαυαρία υπέγραψαν τη συνθήκη του Λονδίνου (Μάιος 1832), με την οποία:

·      Ο Όθων αναγορευόταν Βασιλιάς της Ελλάδας.

·      Ως πολίτευμα του νέου κράτους ορίστηκε η απόλυτη μοναρχία.

·      Χορηγήθηκε στο ελληνικό κράτος ένα δάνειο 60 εκ. φράγκων.

Η περίοδος της Αντιβασιλείας 1833-1835

Ορισμός:

Ήταν μια επιτροπή αποτελούμενη από Βαυαρούς αξιωματούχους διορισμένους από τον πατέρα του Όθωνα, η οποία θα ασκούσε την εξουσία μέχρι την ενηλικίωσή του.

Τα κυριότερα μέλη της ήταν:

·      Ο Άρμανσμπεργκ, πρωθυπουργός και υπουργός των εξωτερικών.

·      Ο Μάουρερ, αρμόδιος για την εκπαίδευση, τη δικαιοσύνη και την εκκλησία.

·      Ο Χάιντεκ, υπεύθυνος για τις ένοπλες δυνάμεις.

Οι στόχοι της Αντιβασιλείας:

·      εθνική ανεξαρτησία,

·      βασιλική απολυταρχία,

·      συγκεντρωτικό σύστημα διακυβέρνησης.

Η πολιτική της Αντιβασιλείας:

·      Διοίκηση

Ø      Η διοίκηση του κράτους ήταν συγκεντρωτική.

Ø      Η χώρα διαιρέθηκε σε 10 νομούς.

Ø      Η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε από το Ναύπλιο στην Αθήνα.

• Στρατός

Ø      Ο στρατός βασίστηκε σε 3.500 περίπου Βαυαρούς στρατιωτικούς.

Ø      Οι περισσότεροι Έλληνες αγωνιστές δεν έγιναν δεκτοί στις ένοπλες δυνάμεις.

·      Δικαιοσύνη

Ø      Ιδρύθηκαν δικαστήρια.

Ø      Συντάχθηκαν νέοι νόμοι.

·      Εκπαίδευση. Στόχοι : γενική μόρφωση

Ø      Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση παρεχόταν στα Δημοτικά σχολεία που είχαν επτά χρόνια διάρκεια και ήταν αλληλοδιδακτικά.

Ø      Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση προσφερόταν:

        - από τα Ελληνικά σχολεία που ήταν τριτάξια και βρίσκονταν στις πρωτεύουσες των επαρχιών,

        - από τα Γυμνάσια που ήταν τετρατάξια και βρίσκονταν στις πρωτεύουσες των νομών.

Ø      Η τριτοβάθμια εκπαίδευση παρεχόταν από το πρώτο ελληνικό Πανεπιστήμιο, που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1837, ενώ την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και το Πολυτεχνικό Σχολείο, πρόδρομος του σημερινού Πολυτεχνείου.

·      Εκκλησία

Ø      Η ελληνική εκκλησία ορίστηκε  αυτοκέφαλη(διοικητικά ανεξάρτητη από το Πατριαρχείο)

Ø      Έκλεισαν μοναστήρια που είχαν μικρό αριθμό μοναχών.

Η στάση των Ελλήνων έναντι της Αντιβασιλείας:

Δυσπιστία à Εχθρότητα à Συνωμοτικές κινήσεις.

Η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας του Όθωνα (1835-1843)

·      Εξεγέρσεις στην Ύδρα και τη Μεσσηνία à Έλληνες στα ανώτερα αξιώματα.

·      Το 1841 διόρισε Έλληνα πρωθυπουργό, τον Αλ. Μαυροκορδάτο. 

Η 3^η Σεπτεμβρίου 1843

Αιτίες της επανάστασης της 3^ης Σεπτεμβρίου 1843:

·      Η άρνηση του Όθωνα για μεταρρυθμίσεις.

·     Τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα της χώρας (ληστεία, αδυναμία εξόφλησης των δανείων - επιβολή οικονομικού ελέγχου, λιτότητα)

·     Οι περικοπές σε βάρος των στρατιωτικών.

Η γενική αναταραχή οδήγησε σε πολιτική κινητοποίηση με πρωτεργάτες τους: Α. Μαυροκορδάτο, Ι. Κωλέττη, Α. Μεταξά και Α. Λόντο à Ο Όθωνας αναγκάστηκε να προκηρύξει εκλογές για Εθνοσυνέλευση που θα ψήφιζε σύνταγμα à Τέλος της απόλυτης μοναρχίας. 

ΕΝΟΤΗΤΑ 17

                                                       ΕΝΟΤΗΤΑ 17

                                 Η διακυβέρνηση του ελληνικού κράτους

                                από τον Ιωάννη Καποδίστρια (1828-1831)

Για την ηχογράφηση ΕΔΩ

Η άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα

Ο Ι. Καποδίστριας εκλέχτηκε Κυβερνήτης της Ελλάδας από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας και ήρθε στο Ναύπλιο τον Ιανουάριο του 1828. Η  κατάσταση στην οποία βρισκόταν η χώρα ήταν τραγική:

·      Η χώρα ήταν ερειπωμένη και ο λαός εξαθλιωμένος.

·      Ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές της χώρας.

·      Ο αιγυπτιακός στρατός κατείχε εδάφη της ΝΔ Πελοποννήσου και ο τουρκικός στρατός κατείχε εδάφη της Στερεάς Ελλάδας.

Οι ενέργειες του Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας:

Πολίτευμα και διοίκηση:

·      Συγκέντρωσε όλες σχεδόν τις εξουσίες στο πρόσωπό του.

·      Ανέστειλε την ισχύ του συντάγματος της Τροιζήνας.

·      Διόριζε ο ίδιος τους υπουργούς.

Ένοπλες δυνάμεις:

·      Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την οργάνωση τακτικού στρατού με διπλό σκοπό:

Ø      την εκκαθάριση της Στερεάς Ελλάδας από τον τουρκικό στρατό,

Ø      την αντιμετώπιση της ληστείας και της πειρατείας.

·      Στον τακτικό στρατό αξιοποιήθηκαν και ορισμένοι από τους αγωνιστές.

·      Δημιουργήθηκε ο Λόχος των Ευελπίδων, ένα είδος στρατιωτικής σχολής.

·      Έγιναν τα πρώτα βήματα για την οργάνωση τακτικού πολεμικού ναυτικού.

·      Καταπολεμήθηκε η πειρατεία, χάρη στη δράση του Μιαούλη.

Οικονομία:

·       Σχημάτισε ένα πρώτο κρατικό ταμείο.

·       Ίδρυσε Τράπεζα με τη βοήθεια του Εϋνάρδου και έκοψε νόμισμα, το Φοίνικα.

·       Εφάρμοσε αυστηρή λιτότητα στις κρατικές δαπάνες.

·       Επιχείρησε να εκσυγχρονίσει τη γεωργία με νέες καλλιέργειες και μεθόδους. 

Εκπαίδευση:

·      Το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, στο οποίο λειτουργούσαν:

Ø      τρία αλληλοδιδακτικά σχολεία (οι μεγαλύτεροι δίδασκαν τους μικρότερους) με τέσσερα χρόνια φοίτησης (δημοτικά),

Ø      τρία ελληνικά με τριετή φοίτηση (γυμνάσια),

Ø      αρκετά χειροτεχνία (επαγγελματικές σχολές),

Ø      το Πρότυπον Σχολείον (για τους δασκάλους των αλληλοδιδακτικών).

·      Το Κεντρικόν Σχολείον (για σπουδές σε πανεπιστήμια του εξωτερικού).

·      Το Πρότυπον Αγροκήπιον, γεωργική σχολή στην Τίρυνθα.

Στόχοι: η εκπαίδευση έπρεπε να παρέχει βασικές γνώσεις και επαγγελματική κατάρτιση.

Ο Καποδίστριας  δεν προχώρησε άμεσα στην ίδρυση πανεπιστημίου.

Η ολοκλήρωση της επανάστασης (1829):

·      Εκκρεμούσαν δύο σοβαρά ζητήματα:

Ø   ο βαθμός ανεξαρτησίας της χώρας,

Ø   ο καθορισμός των συνόρων της.

·      Η Ελλάδα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου στις 3 Φεβρουαρίου 1830. 

·      Τα βόρεια σύνορα του κράτους ήταν η γραμμή Αμβρακικού – Παγασητικού.

Η αντιπολίτευση κατά του Καποδίστρια

·      Η πολιτική του Κυβερνήτη αποσκοπούσε στην συγκρότηση ενός ισχυρού συγκεντρωτικού κράτους κατά τα δυτικά πρότυπα. Αυτή η πολιτική, όμως, προκάλεσε πολλές αντιδράσεις (τον κατηγορούσαν για αυταρχισμό , συγκέντρωση εξουσίας και περιστολή ελευθεριών)σε:

Ø      πρόκριτους, πλοιοκτήτες και Φαναριώτες,

Ø      φιλελεύθερους διανοούμενους, όπως ο Κοραής,

Ø      Αγγλία και Γαλλία που υποκινούσαν αντικαποδιστριακές κινήσεις.

·       Στις αρχές του 1831 σημειώθηκαν εξεγέρσεις, με αποκορύφωμα την ανατίναξη στον Πόρο από τον Α. Μιαούλη των δύο μεγαλύτερων πολεμικών πλοίων.

·       Κέντρο της αντιπολίτευσης στάθηκε η Ύδρα, όπου η εφημερίδα Απόλλων προπαγάνδιζε τη δολοφονία του Κυβερνήτη.

·       Η ένταση κορυφώθηκε, όταν ο Καποδίστριας φυλάκισε τον πρόκριτο της Μάνης Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, θεωρώντας τον υπεύθυνο για αντικυβερνητικές ενέργειες.

·       Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο αδελφός και ο γιος του Πετρόμπεη Μαυριμιχάλη δολοφόνησαν τον Καποδίστρια.

ΕΝΟΤΗΤΑ 15

Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί

Για την ηχογράφηση ΕΔΩ

Καπιταλισμός → Ιμπεριαλισμός  →Αποικιοκρατία

Ορισμοί:

·      Ιμπεριαλισμός = η πολιτική των ισχυρών κρατών με στόχο την εκμετάλλευση των αδύναμων και την απόκτηση περισσότερης δύναμης.

·      Αποικιοκρατία = η αναζήτηση και κατάκτηση από τα ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη εδαφών εκτός Ευρώπης για εκμετάλλευση.

Κύρια αίτια της αποικιοκρατίας

·      Η ανάγκη των εκβιομηχανισμένων κρατών της Ευρώπης για εύρεση νέων αγορών για τα βιομηχανικά προϊόντα τους, πρώτων υλών, καυσίμων, νέων περιοχών για επένδυση των κεφαλαίων τους. 

·      Η απόκτηση αποικιών, εμπορικών σταθμών και βάσεων για τον έλεγχο των θαλασσών, τον εφοδιασμό των πολεμικών πλοίων τους και την ενίσχυση του  εθνικού γοήτρου.

Η κοινωνική βάση της αποικιοκρατίας

·      Η αστική τάξη (κυρίως ωφελημένη)

·      Τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα που έβλεπαν ευκαιρίες πλουτισμού.

Πρωτοπόροι της αποικιοκρατίας

·      Οι εξερευνητές: αναζητούσαν γνώσεις και ανακάλυπταν συχνά νέες περιοχές.

·      Οι ιεραπόστολοι: διέδιδαν το χριστιανισμό.

·      Οι έμποροι: αναζητούσαν νέες αγορές.

Όλοι ήταν προπομποί κάποιας δύναμης.

Οι μέθοδοι αποικιοκρατικής πολιτικής

·      Η κατάκτηση εδαφών και η καθυπόταξη των κατοίκων τους.

·      Η οικονομική διείσδυση (π.χ. η Γερμανία στην Οθωμανική αυτ.)

Η αποικιακή εξάπλωση

Αποικιοκρατικές δυνάμεις:

Μ. Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία, Γερμανία, Ρωσία.

Αποικιοκρατούμενες περιοχές:

Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ασία, Αφρική.

Τα αποτελέσματα της αποικιοκρατίας

Για τις αποικίες:

·      Ο πλούτος τους λεηλατήθηκε.

·      Οι λαοί τους αντιμετωπίστηκαν ως κατώτεροι.

·      Οι πολιτισμοί τους υποτιμήθηκαν.

·      Οι αποικιοκράτες έφεραν στις αποικίες όλα τα στοιχεία των πολιτισμών τους.

Για τα αποικιοκρατικά κράτη και τους λαούς τους:

·      Οδηγήθηκαν στην πολιτισμική αλαζονεία. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός θεωρήθηκε ανώτερος.

• Εκμεταλλεύτηκαν τον πλούτο των αποικιών

·      Οξύνθηκε ο μεταξύ τους ανταγωνισμός που οδήγησε στον Α παγκ. πόλεμο.

Για το Γ2

Για τις διαβάσεις που λέγαμε...

Νορβηγία  

ΕΡΓΑΣΙΑ :ΤΟ ΓΚΑΖΙ (Για όσους την έχουν)

Αν γινόταν να γύριζε ο σημερινός Αθηναίος ενάμιση αιώνα πίσω και να ερχόταν αντιμέτωπος με το εργασιακό περιβάλλον του 1857, χρονιά που ιδρύθηκε το εργοστάσιο φωταερίου στη σημερινή Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, θα ανακάλυπτε συνθήκες που ίσως του θύμιζαν στρατόπεδα συγκέντρωσης.  Σε μια από τις πρώτες βιομηχανίες της πρωτεύουσας, το εργοστάσιο φωταερίου που δημιουργήθηκε για να καλύψει τις ανάγκες για δημόσιο φωτισμό, η εργασία ξεπερνά το οκτάωρο - το οποίο θα καθιερωθεί στην Ελλάδα μόλις το 1919. Οι εργαζόμενοι δουλεύουν χωρίς μάσκες προστασίας και φόρμες εργασίας (τα μέτρα προστασίας στα εργοστάσια καθιερώθηκαν γύρω στη δεκαετία του 1930).

Από το ασθενολόγιο του εργοστασίου προκύπτει ότι οι εργαζόμενοι εμφανίζουν αναπνευστικά προβλήματα αλλά και την ασθένεια του καρκίνου, με τις πιο δύσκολες συνθήκες να επικρατούν στους φούρνους, όπου γίνεται ο καθαρισμός του φωταερίου από την πίσσα, την αμμωνία, τη ναφθαλίνη και το υδρόθειο, υλικά ανθυγιεινά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Το ποινολόγιο αναφέρει επίσης ότι θα αφαιρούνται μεροκάματα από όποιον δεν ρίχνει την απαιτούμενη ποσότητα άνθρακα στο στόμιο του φούρνου.

«Το εργοστάσιο ανήκει στην κατηγορία της βαριάς βιομηχανίας, αλλά... είναι ακόμη 19ος αιώνα. Το συνδικαλιστικό κίνημα πήρε υπόσταση στον μεσοπόλεμο (1920-1930), οπότε και οι διεκδικήσεις για τα δικαιώματα των εργατών άρχισαν να γίνονται πιο έντονες. Κανένας δεν τους ανάγκαζε να δουλέψουν υπό αυτές τις συνθήκες, παρά μόνο η οικονομική ανάγκη» σημειώνει ο ιστορικός κ. Γιάννης Στογιαννίδης, ο οποίος ανέτρεξε σε ιστορικά αρχεία και συγκέντρωσε μαρτυρίες συνεργαζόμενος με την επιστημονική ομάδα που υποστήριξε τη δημιουργία του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου, το οποίο άνοιξε τις πύλες του την περασμένη Κυριακή στην Τεχνόπολη. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου, να παρακολουθήσει τη γραμμή παραγωγής φωταερίου και να ανακαλύψει ένα ξεχασμένο πια κεφάλαιο της αθηναϊκής Ιστορίας.

«Το φωταέριο ως το 1890 χρησιμοποιείται κυρίως για τον φωτισμό των δρόμων και ίσως για τα εμπορικά καταστήματα και κάποιες βιτρίνες» λέει ο κ. Στογιαννίδης. «Τα σπίτια μέχρι τότε φωτίζονταν με κεριά ή λάμπες πετρελαίου και ο κόσμος ζεσταινόταν με ξυλόσομπες. Η ανατροπή που φέρνει το 1890 το φωταέριο είναι ότι μπαίνει στο σπίτι, δίνει βασικές χρήσεις, όπως είναι η θέρμανση, ο φωτισμός, η λειτουργία της κουζίνας και του θερμοσίφωνα».

Το εργοστάσιο φωταερίου ιδρύεται από τον Γάλλο Φραγκίσκο Θεόφιλο Φεράλδη και όταν το αναλαμβάνει, το 1887, ο ιταλός μεταλλειολόγος Τζιοβάνι Μπατίστα Σερπιέρι δεν αργεί να φθάσει στην ακμή του. Η χρήση του φωταερίου μπαίνει σε πολλά σπίτια. «Το 1880 το εργοστάσιο αριθμεί από 800 ως 1.000 εργάτες, αριθμός που διατηρείται ως τη δεκαετία του 1930».

Το εργοστάσιο είναι ανδροκρατούμενο. Σε αντίθεση με ίδιου τύπου εργοστάσια άλλων χωρών, εδώ γυναίκες εργάζονται μόνο στις διοικητικές υπηρεσίες, στη γραμματειακή υποστήριξη ή στον καθαρισμό. Οι εργαζόμενοι προέρχονται από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, κυρίως από γειτονικές της Αθήνας περιοχές, αλλά και αρκετοί από τη νησιωτική και την ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ δεν υπάρχουν μετανάστες.

«Τη μεγάλη πληθυσμιακή αλλαγή στο Γκαζοχώρι (η γύρω πυκνοκατοικημένη συνοικία όπου είχαν αρχίσει να εγκαθίστανται εργάτες από το 1860) φέρνει μόλις το 1970 και το 1980 η έλευση των Πομάκων» λέει ο κ. Στογιαννίδης. «Οι συνθήκες ζωής από το 1890 μέχρι το 1930 στο Γκαζοχώρι ήταν υποβαθμισμένες. Υπήρχε εγκληματικότητα και κρούσματα επιδημικών ασθενειών όπως φυματίωση και ελονοσία. Οι κάτοικοι διαμαρτύρονταν για τις συνθήκες διαβίωσης ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Το εργοστάσιο δημιουργούσε προβλήματα στην καθημερινότητά τους με πρώτο και καλύτερο το καυσαέριο που κάλυπτε τα σπίτια και τα ρούχα τους».

Η επέλαση του ηλεκτρισμού

Η ελπίδα τους να κλείσει αρχίζει να διαφαίνεται ως προοπτική όταν το 1950 ιδρύεται η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ), η οποία παρέχει ηλεκτρισμό στα σπίτια - ενώ ως τότε το ηλεκτρικό ρεύμα χρησιμοποιούνταν κυρίως σε βιομηχανίες και στον φωτισμό δρόμων. «Ηταν φυσικό να παρακμάσει η χρήση του φωταερίου. Ο ηλεκτρισμός ήταν πολύ πιο ασφαλής για τη χρήση στο σπίτι, καθ' ότι το φωταέριο προκαλούσε αρκετές παθήσεις, όπως ασφυξία και δηλητηρίαση, όταν κανείς ξεχνούσε ανοιχτή την παροχή. Αυτό επηρεάζει τους εργαζομένους οι οποίοι μειώνονται περισσότερο του 50% στη δεκαετία του 1950. Οταν μια νέα ενέργεια κερδίζει το καταναλωτικό κοινό της πόλης και της χώρας και κάνει άλματα τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, το φωταέριο παρακμάζει. Το 1938 αποχωρούν οι ξένοι επιχειρηματίες. Και το 1952 ιδρύεται η Δημοτική Επιχείρηση Φωταερίου Αθηνών».

Παρ' όλα τα προβλήματα η κατάσταση των εργαζομένων βελτιώνεται. Από το 1950 το προσωπικό αρχίζει να μειώνεται, αυξάνονται όμως τα δικαιώματα και οι παροχές προς τους εργαζομένους, βελτιώνονται οι αμοιβές τους ενώ αυξάνεται δραστικά η εσωτερική οργάνωση του εργοστασίου, το οποίο αποκτά ένα πιο εταιρικό προφίλ. Το φωταέριο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, κυρίως από κάποιες αθηναϊκές μονοκατοικίες, από νοσοκομεία και από λίγες αλλά μεγάλες βιομηχανίες, όπως η ΕΒΓΑ, η ΟΣΡΑΜ κ.ά. Κοστίζει περίπου κατά 1/5 λιγότερο από τον ηλεκτρισμό, αλλά τελικά η εποχή θα το προσπεράσει: το 1984 το εργοστάσιο κλείνει οριστικά.

ΆΣΚΗΣΗ : Ποιες ήταν οι συνθήκες εργασίας στην Αθήνα του 19ου αι.;

ΕΝΟΤΗΤΑ 13

ΕΝΟΤΗΤΑ 13

Για την ηχογράφηση ΕΔΩ

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Πληθυσμιακές μεταβολές

§      Εσωτερική μετανάστευση: με κατεύθυνση προς τις βιομηχανικές πόλεις.

§      Εξωτερική μετανάστευση: με κατεύθυνση προς ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία.

Κοινωνικοί μετασχηματισμοί

Οι αριστοκράτες:

·      Πανίσχυροι σε περιοχές, όπου οι κοινωνικές δομές δεν άλλαξαν. 

·      Κράτησαν διπλή στάση σε περιοχές, όπου επικράτησε η βιομηχανική επανάσταση: (α) στην Αγγλία άρχισαν να ασχολούνται με επιχειρήσεις καπιταλιστικού χαρακτήρα, (β) στη Γαλλία, αντίθετα, δεν έδειξαν ενδιαφέρον για νέου τύπου δραστηριότητες.

Οι αστοί:

Ήταν η κυρίαρχη πλέον τάξη και διακρινόταν:

·      σε μεγαλοαστούς: βιομήχανοι, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες, 

·      σε μεσοαστούς: βιοτέχνες, ελεύθεροι επαγγελματίες,

·      σε μικροαστούς: δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι.

Οι αγρότες:

Ζούσαν κάτω από ασταθείς συνθήκες και πολλοί μετανάστευσαν.

Οι εργάτες:

Ζούσαν σε άθλιες συνθήκες, καθώς εργάζονταν 12 έως 16 ώρες καθημερινά, χωρίς ημέρα ανάπαυσης και έπαιρναν πολύ χαμηλούς μισθούς.

Σοσιαλιστικές θεωρίες

Ουτοπικός σοσιαλισμός:

Πρόβαλε μια εξιδανικευμένη μορφή κοινωνίας και εκφράστηκε από τους πρώτους σοσιαλιστές (Σαιν Σιμόν, Φουριέ, Όουεν, Μπλαν).

Μαρξισμός: Διαμορφώθηκε από τους Γερμανούς Καρλ Μαρξ και Φριντριχ Έγκελς, που το 1848 δημοσίευσαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο.    

Πρόβαλε την άποψη ότι :

• Κύρια αιτία της κοινωνικής αδικίας ήταν το γεγονός ότι ολιγάριθμοι αστοί ήταν ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής. 
• Η εργατική τάξη έπρεπε να οργανωθεί σε κόμμα , να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να θέσει υπό τον έλεγχό της τα μέσα παραγωγής και την εξουσία. 
• Έτσι, θα δημιουργούνταν μια αταξική κοινωνία, όπου δε θα υπήρχε εκμετάλλευση.   

Η ανάπτυξη του συνδικαλισμού

·      Μετά το 1830 οι εργάτες άρχισαν να διεκδικούν οργανωμένα την ικανοποίηση των αιτημάτων τους, όπως ήταν η οκτάωρη εργασία.

·      Το 1838 η αγγλική Ένωση Εργατών δημοσίευσε τη Χάρτα του Λαού με  πολιτικά αιτήματα, όπως τη θέσπιση καθολικής ψηφοφορίας.

·      Την 1^η Μαϊου του 1886 μία εργατική απεργία στο Σικάγο των ΗΠΑ με αίτημα τη καθιέρωση της οκτάωρης εργασίας πνίγηκε στο αίμα à από το 1890 η Πρωτομαγιά γιορτάζεται ως παγκόσμια ημέρα εργατών.

·       Στα τέλη του 19^ου αι. το εργατικό κίνημα είχε σημειώσει κάποιες επιτυχίες:

Ø      μείωση των ωρών εργασίας σε δέκα,

Ø      δημιουργία ταμείων ασφάλισης,

Ø      υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας με τους εργοδότες.

Η πολιτική οργάνωση των εργατών

·      Το 1864 ιδρύθηκε η πρώτη Διεθνής Ένωση Εργατών (πρώτη Διεθνής)

·      To 1889 στο Παρίσι ιδρύθηκε η δεύτερη Διεθνής με τη συμμετοχή μόνο πολιτικών κομμάτων που δέχονταν το μαρξισμό.

·      Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν σε διάφορες χώρες σοσιαλιστικά και εργατικά κόμματα με μετριοπαθή ή επαναστατικό χαρακτήρα.

Το κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας

Το 1903 η Αγγλίδα Πάνκχορστ ίδρυσε την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών που μαχόταν για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες,.