ΕΝΟΤΗΤΑ 44

Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά το Μεσοπόλεμο

Η ηχογράφηση ΕΔΩ

Η αποκατάσταση των προσφύγων:

·        Η στέγαση και η επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων ήταν ένα άμεσο ζήτημα που είχε να αντιμετωπίσει η ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου. 

·        Η Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) βοήθησε την Ελλάδα να συνάψει δάνειο και ίδρυσε την Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ).

·        Η ΕΑΠ ήταν ένας αυτόνομος οργανισμός που λειτούργησε, σε συνεργασία με το ελληνικό κράτος, από το 1923 έως το 1930. Ασχολήθηκε κυρίως με την αποκατάσταση των προσφύγων στην ύπαιθρο.

·        Την αποκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις ανέλαβε κυρίως το ελληνικό κράτος που δημιούργησε προσφυγικούς συνοικισμούς ενώ οι ευκατάστατοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε περιοχές που επέλεξαν οι ίδιοι. 

Η αντιπαλότητα ανάμεσα στους γηγενείς Έλληνες και στους πρόσφυγες: 

·        Οι πρόσφυγες αντιμετωπίστηκαν αρνητικά από τους γηγενείς, γιατί:

Ø      αποκαταστάθηκαν σε γη που οι ντόπιοι θεωρούσαν δική τους,

Ø      εργάζονταν με χαμηλά μεροκάματα προκαλώντας πτώση των αμοιβών,

Ø      ήταν στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αυτό τους έκανε ανεπιθύμητους στην αντιβενιζελική Παλαιά Ελλάδα,

Ø      είχαν πρωτάκουστα ονόματα, έτρωγαν άγνωστα φαγητά και οι γυναίκες τους εργάζονταν σε ξένες δουλειές. 

·        Για πολλά χρόνια ο όρος «πρόσφυγας» είχε υποτιμητική σημασία.

Οι συνέπειες για την Ελλάδα από την άφιξη των προσφύγων:

·        Σε πολιτικό επίπεδο

Ø      Εγκαταλείφθηκε η Μεγάλη Ιδέα, καθώς η πλειονότητα των Ελλήνων συγκεντρώθηκε μέσα στα όρια του ελληνικού κράτους.

Ø      Με την εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και τη Θράκη ενισχύθηκε η εθνική ομοιογένεια.

Ø      Οι περισσότεροι πρόσφυγες ήταν βενιζελικοί, ενώ αργότερα πολλοί έγιναν κομμουνιστές και σοσιαλιστές και πρωτοστάτησαν στους κοινωνικούς αγώνες.

·        Σε οικονομικό επίπεδο

Ø      Ενισχύθηκε η αγροτική οικονομία.

Ø      Τονώθηκε το εμπόριο και η βιομηχανία.

·        Σε κοινωνικό επίπεδο

Ø      Οι πρόσφυγες έφεραν στην Ελλάδα τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής τους, το ρεμπέτικο τραγούδι και τη μαγειρική τους.

Ø      Με την έξοδο πολλών γυναικών προσφύγων αλλά και γηγενών στην εργασία άρχισε να αμφισβητείται η αντίληψη ότι η γυναίκα είναι υποχείριο του άνδρα.

·        Σε πολιτισμικό επίπεδο

Ø      Οι πρόσφυγες ανανέωσαν τα ελληνικά γράμματα και τις τέχνες.

ΕΝΟΤΗΤΑ 39

Εξελίξεις σε Ελλάδα και Τουρκία μετά το Μικρασιατικό πόλεμο

Η ηχογράφηση ΕΔΩ

Ελλάδα : το κίνημα του 1922

Εκδηλώνεται κίνημα του στρατού και του στόλου στη Χίο και τη Λέσβο,

με πρωταγωνιστές τους συνταγματάρχες Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά.

Αιτήματα : παραίτηση βασιλιά , διάλυση βουλής, σχηματισμός νέας κυβέρνησης αποδεκτής από την Αντάντ, ενίσχυση του θρακικού μετώπου.

Έγινε απόβαση  12.000 στρατιωτών και αξιωματικών στο Λαύριο και πορεία προς Αθήνα.

Ο Κων/νος παραιτήθηκε και στο θρόνο του ανέβηκε ο Γεώργιος Β' ,

Έγινε εγκατάσταση επαναστατικής κυβέρνησης,

Η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να υπογράψει την ανακωχή των Μουδανιών (Οκτώβριος του 1922).

Όροι της ανακωχής :

- Η ανατολική Θράκη ενσωματώθηκε στην Τουρκία.

- Ο ελληνικός στρατός αποχώρησε.

Κύμα προσφύγων μετακινήθηκε προς την Ελλάδα.

Το Νοέμβριο του 1922, καταδικάζονται σε θάνατο (δίκη των εξ) και εκτελούνται οι έξι ως υπεύθυνοι της Μικρασιατικής τραγωδίας,

Η συνθήκη της Λοζάνης (1923)

Εκπρόσωπος Ελλάδας : Ελευθέριος Βενιζέλος.

Όροι της συνθήκης

Η Τουρκία γίνεται κυρίαρχη της ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας (με την Ίμβρο και την Τένεδο). Οριστικά σύνορα μεταξύ Ελλάδας - Τουρκίας.

Εφαρμόζεται υποχρεωτική ανταλλαγή των ορθόδοξων χριστιανών της Τουρκίας με τους μουσουλμάνους της Ελλάδας. Εξαιρέθηκαν οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης (και το Πατριαρχείο), της Ίμβρου και της Τενέδου καθώς και οι μουσουλμάνοι της δυτικής Θράκης.

Κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις  στην Ελλάδα

• Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι τραγική στην οικονομία, στο προσφυγικό, πτώση μισθών,
• Το έργο της επαναστατικής κυβέρνησης :

Ø      απαλλοτρίωση και διανομή γαιών σε πρόσφυγες και ακτήμονες γηγενείς,

Ø      υιοθέτηση του γρηγοριανού ημερολογίου (νέο ημερολόγιο),

• Τον Οκτώβριο του 1923, η εξουσία παραδίδεται σε πολιτικούς.
• Στις εκλογές του Δεκεμβρίου τα φιλοβασιλικά κόμματα απέχουν, στη Βουλή εκπροσωπούνται το κόμμα των Φιλελευθέρων και η Δημοκρατική Ένωση (Αλ. Παπαναστασίου)
• Ο Γεώργιος Β' φεύγει στο εξωτερικό, Αντιβασιλέας ορίζεται οΠ. Κουντουριώτης.

Κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία

• Ο Μουσταφά Κεμάλ ανατρέπει το σουλτανικό καθεστώς και γίνεται πρόεδρος της Τουρκικής δημοκρατίας.
• Το κράτος της Τουρκίας αποκτά κοσμικό - λαϊκό χαρακτήρα.
• Ο Κεμάλ εκσυγχρονίζει το κράτος με μεταρρυθμίσεις ριζοσπαστικές :

- αντικατάσταση του οθωμανικού αλφαβήτου με το λατινικό,

- κατάργηση πολυγαμίας,

- δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες,

- απαγόρευση φεσιού και φερετζέ,

- χρήση οικογενειακών επιθέτων,

- οργάνωση συστήματος υγείας και εκπαίδευσης.

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

 «Με αφορμή τα συχνά φαινόμενα ρατσισμού που έρχονται στη δημοσιότητα και τις σχετικές για το θέμα συζητήσεις να γράψετε ένα κείμενο στο οποίο να αναφέρετε τα αίτια και τους τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου».

 

 

Πρόλογος → Μολονότι η ισότητα όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως χρώματος, θρησκείας, φυλής, φύλου και πολιτικών πεποιθήσεων είναι κατοχυρωμένη συνταγματικά, τα φαινόμενα ρατσισμού αυξάνονται με ανησυχητικούς ρυθμούς

 

Κύριο μέρος

 

1η παράγραφος → Αίτια ρατσισμού

 

·         Πλήθος μεταναστών → Αρνητικά συναισθήματα στους γηγενείς κατοίκους, που τους βλέπουν ως κατώτερους και ως απειλή για τη σωματική ακεραιότητα, την περιουσία και τη δουλειά τους.

·         Ξενοφοβία και προκατάληψη ότι οι μετανάστες απειλούν τη σύσταση του έθνους.

·         Λανθασμένα πρότυπα και στερεότυπα, που περνούν στα παιδιά από το σχολείο, τα ΜΜΕ και την οικογένεια και που τα οδηγούν σε λάθος συμπεριφορές, π.χ. ανωτερότητα των λευκών έναντι των μαύρων, των ανδρών έναντι των γυναικών, των «κανονικών» ανθρώπων έναντι των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των ντόπιων έναντι των μεταναστών.

·         Ύπαρξη ακραίων ομάδων – συνήθως εθνικιστικών πεποιθήσεων. Για να αναδείξουν την αξία τους και να προσελκύσουν οπαδούς, υπερτονίζουν την ανωτερότητά τους σε βάρος των υπόλοιπων εθνικοτήτων.

 

2η παράγραφος → Τρόποι αντιμετώπισης του ρατσισμού

 

·         Σωστή εκπαίδευση των νέων. Πυρήνας της τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και ιδεώδη, ώστε οι μαθητές να απαλλαγούν από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, που οδηγούν σε ρατσιστικές συμπεριφορές.

·         Υποχρέωση της πολιτείας, των ΜΜΕ και των πνευματικών ανθρώπων να καταγγέλλουν τα φαινόμενα ρατσισμού και να ενημερώνουν τους πολίτες για το ρατσισμό – τις αιτίες, τις αρνητικές συνέπειες και τις μορφές του - ώστε να υιοθετήσουν αντι-ρατσιστικές συμπεριφορές.

·         Αυστηρές κυρώσεις σε όσους παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα → Λειτουργούν αποτρεπτικά σε όσους σκοπεύουν να υιοθετήσουν ρατσιστικές συμπεριφορές.

·         Εφαρμογή γνήσιας δημοκρατίας  → Εξάλειψη της φτώχειας και των ανισοτήτων.

·         Τα λάθη του παρελθόντος, όπως το ολοκαύτωμα των Εβραίων από τον Χίτλερ, να διδάξουν την ανθρωπότητα για τις καταστροφικές συνέπειες του ρατσισμού 

Επίλογος → Ο ρατσισμός είναι από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών. Αφορά όλους μας και μόνο ενωμένοι μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε και να τον εξαλείψουμε

 

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

«Είστε πολίτες μιας Ευρώπης που σταδιακά ενοποιείται. Τι περισσότερο ελπίζετε και τι κυρίως φοβάστε από την προοπτική αυτή ; Γράψτε ένα κείμενο, το οποίο στη συνέχεια θα διαβάσετε στην τάξη σας προκειμένου να αποτελέσει αφορμή για προβληματισμό και συζήτηση».

 

Πρόλογος  -  Τα τελευταία χρόνια η ύπαρξη της Ε.Ε. τίθεται υπό αμφισβήτηση. Οι κάτοικοι των κρατών – μελών της είδαν τα όνειρά τους να διαψεύδονται και τους φόβους τους να πραγματοποιούνται. 

 

Κύριο μέρος

1η παράγραφος  → Οι ελπίδες μου

 

·         Προστασία, προβολή και προώθηση του πολιτισμού και των παραδόσεων κάθε χώρας. Σεβασμός των ιδιαιτεροτήτων κάθε λαού.

·         Προάσπιση της δημοκρατίας, προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος.Η Ευρώπη, άλλωστε, είναι η ήπειρος της Δημοκρατίας, του Διαφωτισμού και της  Γαλλικής Επανάστασης.

·         Από κοινού μέτρα  για την εξάλειψη της τρομοκρατίας, της εγκληματικότητας, της ανέχειας και τουρατσισμού.

·         Ευρωπαϊκή παιδεία (πιο σφαιρική). Δημιουργία πολιτών με ευρωπαϊκή συνείδηση.

·         Οικονομική ανάπτυξη. Ενίσχυση του εμπορίου. Προώθηση των ελληνικών προιόντων σε όλη την Ευρώπη.

·         Καταπολέμηση της ανεργίας. Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ιδιαίτερα στις χώρες που αντιμετωπίζουν κρίση. 

 

2η παράγραφος  → Οι φόβοι μου

 

·         Η Ενωμένη Ευρώπη να καταλήξει μία τυπική ένωση χωρίς ουσιαστικούς λόγους ύπαρξης, που δε θα προσφέρει τίποτα στους πολίτες της. 

·         Να μετατραπεί σε ένα οικονομικό οργανισμό, που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ισχυρών και θα αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Οι λίγοι θα καθορίζουν την τύχη των λαών ελέγχοντας την οικονομία τους.

·         Απώλεια της εθνικής ταυτότητας. Παγκοσμιοποίηση και ομοιομορφία σε όλους τους τομείς . Μη προβολή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της παράδοσης κάθε χώρας.

·         Αδυναμία να ανταπεξέλθει στο ρόλο και στο όραμά της. Ανισότητες, ανεργία, οικονομική κρίση, πολιτική αποσταθεροποίηση, μετανάστευση.

·         Ευρώπη 2 ταχυτήτων – ισχυρή και πλούσια βορειοδυτική Ευρώπη, που θα έχει την εξουσία και θα αναπτύσσεται, και ανίσχυρη, φτωχή και αποδυναμωμένη νοτιοανατολική Ευρώπη, που θα υποτάσσεται σ’ αυτή.

 

Επίλογος  → Η Ενωμένη Ευρώπη αποτελεί αναγκαιότητα. Είναι επείγουσα η αναθεώρηση των στόχων και των δομών της, ώστε να γίνει λειτουργική και αποτελεσματική ως θεσμός και όλοι οι κάτοικοί της να τη θεωρούν δεύτερη πατρίδα τους!

ΕΝΟΤΗΤΑ 21

ΕΝΟΤΗΤΑ 21

Το κρητικό ζήτημα (1821 - 1905)

Η Επανάσταση του 1821 καταπνίγηκε στην Κρήτη από τον ηγεμόνα της Αιγύπτου

Μοχάμετ Άλι και έμεινε υπό την κατοχή του έως το 1840.

Κρητικό ζήτημα : Ονομάστηκαν οι προσπάθειες Ελλήνων -  Κρητών για την ένωση με το ελληνικό κράτος και η εμπλοκή Οθωμανών και Δυνάμεων σ' αυτές.

1866 - 1869 : Ξέσπασε η κρητική επανάσταση η οποία καταπνίγηκε .

Νοέμβριος 1866 : ολοκαύτωμα της μονής Αρκαδίου. Το Αρκάδι έγινε το σύμβολο της αντίστασης του κρητικού λαού και η ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης του που έθαψε εκατοντάδες γυναικόπαιδα και αγωνιστές προκάλεσε συγκίνηση στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Αργότερα ο σουλτάνος παραχώρησε τον Οργανικό Νόμο (1868}-

Ήταν ένα τοπικό σύνταγμα που προέβλεπε :

α) πρόσληψη χριστιανών υπαλλήλων στη διοίκηση

β) συμμετοχή χριστιανών αντιπροσώπων στη Γενική Διοίκηση

γ) ισοτιμία τουρκικής και ελληνικής γλώσσας

δ) μεικτά δικαστήρια από χριστιανούς και μουσουλμάνους

1878 : Μετά από νέα επανάσταση ο σουλτάνος παραχώρησε τη σύμβαση της Χαλέπας με την οποία ο Γενικός Διοικητής θα ήταν χριστιανός και η πλειοψηφία της διοίκησης χριστιανοί.

Θεσπίστηκε καθεστώς ημιαυτονομίας που καταργήθηκε το 1889.

1898 : Με παρέμβαση των Δυνάμεων ιδρύθηκε η αυτόνομη Κρητική Πολιτεία με ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο και Υπουργό Δικαιοσύνης τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

1905 : νέα επανάσταση στο Θέρισο  κατά του Γεωργίου με επικεφαλής  τους Ε. Βενιζέλο, Κ. Φούμη και Κ. Μάνο οι οποίοι κήρυξαν την ένωση με την Ελλάδα.

Ο Γεώργιος αντικαταστάθηκε από τον Αλέξανδρο Ζαϊμη.

Οι Μεγάλες Δυνάμεις απέτρεψαν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Το Συμβούλιο του Θανάτου. Μεσολόγγι 1826

 

«6 Απριλίου 1826. Καθώς ετοιμάζαμε την έξοδο από το Μεσολόγγι κάποιοι μας επισήμαναν ότι δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας τα μικρά παιδιά. Θα αρχίσουνε να κλαίνε και θα μας προδώσουν στους Τούρκους. Δεν ξέραμε τι να κάνουμε, έπρεπε να βρούμε μια λύση.

Τότε αποφασίσαμε όλοι, ομόφωνα, να σκοτώσουμε όλες τις γυναίκες και όλα τα μικρά παιδιά, χωρίς καμία εξαίρεση. Για να μην προδοθούμε από τις κραυγές τους. Γιατί τότε δεν θα έμενε κανένας ζωντανός. Επιπλέον, αν αφήναμε τις γυναίκες και τα παιδιά πίσω, ζωντανά, θα τα αιχμαλώτιζαν οι Τούρκοι. Καλύτερα νεκρά.

Πώς όμως να σκοτώσεις τη γυναίκα σου και τα παιδιά σου; Αποφασίσαμε να σφάξει ο ένας την οικογένεια του άλλου. Συμφωνήσαμε σε όλα και αρχίσαμε τις ετοιμασίες. Ήταν μια σκληρή και απάνθρωπη απόφαση αλλά ταυτόχρονα γενναία και στρατιωτικά απαραίτητη.

Όμως όταν το άκουσε ο Επίσκοπος Ρωγών, ο Ιωσήφ, πετάχτηκε ως απάνω και άρχιζε να φωνάζει:

- Στο όνομα της Αγίας Τριάδας, είμαι Αρχιερέας και σας λέω μόνο τούτο: θα πρέπει να περάσετε πάνω από το δικό μου πτώμα αν θέλετε να κάνετε μια τόσο μεγάλη αμαρτία. Σας ρίχνω πάνω σας την κατάρα του Θεού και της Παναγίας και όλων των Αγίων. Το αίμα των αθώων να πέσει πάνω στα κεφάλια σας.

Αφού τα είπε αυτά, κάθισε κάτω και άρχισε να κλαίει.

Για μισή ώρα δεν μίλησε κανείς. Τα λόγια του, οι κατάρες του, μας έκοψαν τη φόρα. Τι έπρεπε να κάνουμε; Τι τρόπο να βρούμε;

Αποφασίσαμε τότε ο καθένας να αναλάβει την οικογένειά του. Να είναι υπεύθυνος για τις γυναίκες. Στα παιδιά θα δώσουμε, λίγο πριν ξεκινήσουμε, χασίς για να κοιμηθούν την ώρα της εξόδου και να μην κλαίνε. Και όποιος είναι τυχερός θα τη γλυτώσει. Όποιος πεθάνει ας πάει στο καλό.»

[Έτσι περιγράφει ο Νικόλας Κασομούλης, στα απομνημονεύματά του, το φοβερό αυτό συμβούλιο λίγο πριν την Έξοδο. Οι άνδρες της φρουράς πήραν τις γυναίκες και τα παιδιά μαζί τους. Γλύτωσαν μόνο 13 γυναίκες, όλες Σουλιώτισσες και 4 παιδιά. Ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ δεν τους ακολούθησε. Έμεινε μέσα στο Μεσολόγγι, στην μπαρουταποθήκη μαζί με τους τραυματίες, τους ανάπηρους και τους γέροντες. Όταν τους περικύκλωσαν οι Τούρκοι έβαλε φωτιά στο μπαρούτι.]

Από ανάρτηση του καθηγητή ΕΚΠΑ Α. Χατζή

Άσκηση : Στην αιματοβαμμένη Τριπολιτσά

 

«Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821 η Τριπολιτσά αλώθηκε τελικά από τους Ελληνες πολιορκητές της. Επρόκειτο για τη μεγαλύτερη έως τότε στρατιωτική επιτυχία των επαναστατών, γεγονός όχι μόνο συμβολικής αλλά και στρατηγικής σημασίας, αφού η πόλη αποτελούσε νευραλγικό διοικητικό κέντρο της Πελοποννήσου. Η γενικευμένη σφαγή όμως των Τούρκων της πόλης «εστάθη μεγάλη ασπλαχνία» και αμαύρωσε την αίγλη της νίκης. Αποτέλεσε επίσης ένα ακόμα επεισόδιο στην αντιπαράθεση του Υψηλάντη με τους προκρίτους, ενώ προκάλεσε αποτροπιασμό και σε αρκετούς φιλέλληνες. Παρά την επιθυμία και τις σχετικές οδηγίες του απεσταλμένου της Φιλικής Εταιρείας, τα ελληνικά σώματα προκάλεσαν γενικευμένες βιαιοπραγίες. «Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη» αναφέρει ο Γέρος του Μοριά. Τα πλούσια λάφυρα που φυλάσσονταν στους τουρκικούς οντάδες καθώς και η έκρηξη μίσους απέναντι στους προαιώνιους δυνάστες αποτέλεσαν ισχυρά και επαρκή κίνητρα για τους Ελληνες ενόπλους.

Οι διαθέσιμες μαρτυρίες καταγράφουν αναλυτικά τα γεγονότα: «Η σφαγή άρχισε εις όλα τα μέρη της πόλεως, το τουφέκι εδούλευε πανταχού και ανηλεώς κατά τρεις ολοκλήρους ημέρας εσκοτώνοντο πάσης ηλικίας άνθρωποι άνδρες, γυναίκες, παιδιά ανήλικα. Οι Ελληνες εδώ εξεδικήθησαν δι’ όσα τόσους χρόνους είχαμεν πάθει από τους τυράννους μας. Πολλοί δε Τούρκοι όπου εκλείσθησαν εις τα σπίτια των επροτίμησαν και εκάησαν μέσα εις αυτά με ταις φαμιλίαις των παρά να παραδοθούν εις τους δούλους των» σημειώνει ο Φωτάκος, ενώ ο Κολοκοτρώνης συμπληρώνει: «Επειτα από δέκα ημέρας εβγήκαν όλοι οι Ελληνες με τα λάφυρα και επήγαν εις ταις επαρχίαις τους σκλάβους, σκλάβαις». Για «σκηνές φρίκης» κάνει λόγο και ο Βουτιέ, τις οποίες όμως «κάθε πολεμιστής μπορεί να τις φανταστή όταν αναλογιστή μια πόλη που κυριεύεται με επίθεση από στρατό απειθάρχητο, που τον εξεγείρουν τα πάθη εκείνα που οδηγούνε τους ανθρώπους στις μεγαλύτερες βιαιοπραγίες, τα μίση τα πολεμικά και τα θρησκευτικά». Για την κατανόηση των όσων είχαν συντελεστεί στην Τριπολιτσά άκρως διαφωτιστική είναι η περιγραφή που διασώζει ο Μακεδόνας Νικόλαος Κασομούλης, ο οποίος βρέθηκε εκεί λίγο μετά την άλωση, σταλμένος από τον Εμμανουήλ Παππά για να αναζητήσει βοήθεια. Οι χωριάτες, γράφει ο Κασομούλης, έβγαιναν από την Τριπολιτσά φορτωμένοι με λάφυρα. «Σίδηρα, στάμναις, παλαιοτζούκαλα, παλαιοαργαλειούς, πιθάρια, παραστάτας από παράθυρα κουβαλούσαν και ο δρόμος δεν άδειαζεν (…) Πλησιάσαντες εις την πόρταν του φρουρίου είδον έως 10 σωρούς Τούρκους φονευμένους, μαύρους, άσπρους, κάθε είδους (…) εις τον δρόμον διαβαίνοντες, έβλεπα εις τα παράθυρα των σπιτιών σημαίας ζωγραφισμέναις με Αγίους Γεωργίους, με Παναγίαις, με Σταυρούς, μ’ Αγίους Δημητρίους, μ’ Αγίους Νικολάους, κατά την δόξαν του κάθε οπλαρχηγού των Ελλήνων, και πετρωμέναις ταις πόρταις φυλάττων ο καθείς τα λάφυρα να μην έμβουν άλλοι και τα κυριεύσουν». «Η άλωσις της Τριπόλεως υπήρξε το θεμέλιον και το ύψιστον κραταίωμα της επαναστάσεως. Εκ του λαφυραγωγηθέντος πλουσίου υλικού ώπλισαν οι αρχηγοί τας ακολουθίας των, και οι χωρικοί, αποβάλοντες τας σφενδόνας, τας ράβδους και τας μαχαίρας, ήρπασαν τα πυροβόλα» παρατηρούσε ο Μέντελσον­ Μπαρτόλντι. Την άλωση της Τρίπολης ακολούθησε η πολιορκία και άλλων ισχυρών κάστρων της περιοχής, όπως του Ναυπλίου και του Ακροκορίνθου. Προκειμένου όμως να μην επαναληφθούν τα θλιβερά γεγονότα της Τρίπολης, ο Υψηλάντης επέβλεψε ο ίδιος την παράδοση της Κορίνθου, δίνοντας προσωπικά εγγυήσεις για την ασφαλή αναχώρηση του τουρκικού πληθυσμού της πόλης. Ωστόσο, όταν στις 14 Ιανουαρίου του 1822 αναχώρησαν οι Τούρκοι της Κορίνθου από την πόλη, η αδιαθεσία του Υψηλάντη επέτρεψε σε ομάδες Ελλήνων ενόπλων να εξοντώσουν αρκετούς από αυτούς. Στην πολιορκία του φρουρίου της Πάτρας ο διά θαλάσσης ανεφοδιασμός της πόλης βοηθούσε τους έγκλειστους Τούρκους, παρέχοντάς τους τα αναγκαία για τη συντήρησή τους. Και επειδή οι ναυτικοί αποκλεισμοί των Ελλήνων δεν αναγνωρίζονταν στην αρχή της Επανάστασης, πολεμικά πλοία των ευρωπαϊκών χωρών προστάτευαν τα καράβια που μετέφεραν τρόφιμα. Στο πολιορκούμενο Ναύπλιο, για παράδειγμα, ένα μαλτέζικο πλοίο μετέφερε τρόφιμα στους Τούρκους, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτόν την παράδοσή του στους Ελληνες.​»

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

2.   Πώς αιτιολογούνται οι αποτρόπαιες σφαγές που αναφέρονται στο απόσπασμα;

3.    Στο κείμενο αναφέρεται το όνομα του Υψηλάντη. Για ποιον ακριβώς πρόκειται;

4.    Ποια ήταν η στάση του Υψηλάντη στα γεγονότα που περιγράφονται στο κείμενο; Τι ήθος φανερώνει;

ΑΣΚΗΣΗ για Γ2 και Γ3: Ένα σύντομο μάθημα φιλελευθερισμού

 

            Ένα σύντομο μάθημα φιλελευθερισμού

«Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ένα ον που θέλει συνεχώς να καλυτερεύει την κατάστασή του, να βελτιώνει τον εαυτό του. Γιατί ο άνθρωπος είναι ένα λογικό ον και ως τέτοιο χρειάζεται να στοχάζεται, να σκέφτεται ελεύθερα, να είναι αυτεξούσιο και να έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει όσα σκέφτεται. Το χαρακτηριστικό αυτό, της λογικής, είναι κοινό σε όλους τους ανθρώπους από την αρχή του κόσμου μέχρι σήμερα. Όπου και να έζησαν ή να ζουν, στην Ασία, την Ευρώπη, την Αφρική ή την Αμερική, σε όποια φυλή κι αν ανήκουν.

Έτσι, ένα βασικό φυσικό δικαίωμα του ανθρώπου είναι να σκέφτεται όπως θέλει και να πράττει ό,τι θέλει.

Για σκεφτείτε: Για ποιον άλλο λόγο θα είχε πλάσει ο Θεός τον άνθρωπο ως ένα λογικό ον παρά για να σκέφτεται και να κάνει ό,τι του αρέσει; Διότι αν ο Θεός δεν έδινε στον άνθρωπο και αυτή τη δυνατότητα, θα είχε πλάσει στην πραγματικότητα ένα λογικό ον που στην ουσία του θα ήταν ένα «μη-λογικό» ον – αλλά αυτό είναι αντιφατικό. Είναι αστείο και μόνο να το σκεφτούμε. Θα έδινες ποτέ εντολές σε ένα μη λογικό πλάσμα; Θα μας έδινε ο Θεός τις εντολές του ενώ θα ήξερε ότι δεν μπορούμε (ως μη λογικά όντα) να τις τηρήσουμε;

Συμπέρασμα: ο άνθρωπος γεννήθηκε από τη φύση του ελεύθερος.

Ο άνθρωπος, λοιπόν, έχει προικιστεί από τη φύση με το δικαίωμα στη ζωή και την ιδιοκτησία του αλλά και το δικαίωμα να σκέφτεται και να πράττει όπως επιθυμεί. Γι’ αυτόν τον λόγο, για να εξασφαλίζει την ελευθερία του, η φύση του έδωσε άλλο ένα δικαίωμα, να αντιστέκεται σε οποιονδήποτε επιχειρήσει να περιορίσει ή να καταργήσει τα φυσικά του δικαιώματα.

Το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και το δικαίωμα στην ελεύθερη σκέψη δεν προστατεύονται όμως, παντού στον κόσμο, όπως θα έπρεπε. Σε πολλά μέρη οι άνθρωποι υποφέρουν από τους περιορισμούς αυτών των δύο δικαιωμάτων. Και συνεχίζουν να υποφέρουν γιατί δεν έμαθαν ποτέ ότι γεννήθηκαν από τη φύση τους ελεύθεροι ή, ακόμα κι αν το γνωρίζουν, δεν μπορούν να προστατεύσουν αυτά τα φυσικά τους δικαιώματα.»

 

 

[Ο Βασίλης Γεωργαντής γεννήθηκε στο ορεινό Πλωμάρι της Μυτιλήνης το 1759. Στα 17 του έφυγε για το Άγιο Όρος όπου χειροτονήθηκε μοναχός από τον αδελφό της μάνας του που ήταν ηγούμενος. Ο θείος του, αργότερα, τον πήρε μαζί του στις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας, σε ένα άλλο μοναστήρι Αλλά ο Βασίλης θα παρακολουθήσει εκεί τα μαθήματα στη σχολή του ιερέα και πολιτικού Ιωάννη Οικονόμου. Αποφασίζει να αφήσει το μοναστήρι και το Αϊβαλί και να ταξιδέψει, για να παρακολουθήσει μαθήματα, στην Πάτμο, τη Χίο και την Πίζα αλλά θα καταλήξει στο Παρίσι όπου θα γίνει ένας από τους πρώτους Έλληνες (ίσως και ο πρώτος) που θα σπουδάσει στην περίφημη École Polytechnique ενώ μάλιστα εξελίσσεται η Γαλλική Επανάσταση. Εκεί θα έρθει σε επαφή με τα κείμενα των μεγάλων Γάλλων και Βρετανών φιλελεύθερων διανοούμενων, θα γνωριστεί με τον Αδαμάντιο Κοραή, θα ζήσει ένα χρόνο στην Αγγλία (θα επισκεφτεί το περίφημο τηλεσκόπιο του Herschel στο Γκρίνουιτς) και θα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πρώτους Έλληνες φιλελεύθερους διανοούμενους πριν επιστρέψει το 1798 στις Κυδωνιές. Εκεί ξεκινά να διδάσκει στην Ακαδημία των Κυδωνιών που θα τη μετατρέψει σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα γνώσης του Ελληνισμού, με σχεδόν 80 τάξεις μαθητών να λειτουργούν ταυτόχρονα. Εκεί θα γράψει και τα σημαντικότερα έργα του, μεταξύ των άλλων και τα «Στοιχεία Ηθικής» από τα οποία προέρχεται το παραπάνω απόσπασμα, σε δική μου απόδοση στη σημερινή μας γλώσσα. Γράφει και διδάσκει μαθηματικά, γεωμετρία, φυσική, χημεία, αστρονομία, μεταφυσική, ηθική. Θα κάνει μέσα στην τάξη τα πειράματα που έμαθε στο Παρίσι και το Λονδίνο αλλά και δικά του καθώς συνεχίζει την έρευνα. Το 1803 το Πατριαρχείο θα τον καλέσει σε απολογία γιατί κατηγορείται ως άθεος. Θα δικαιωθεί και θα του γίνει πρόταση να διευθύνει την Πατριαρχική Σχολή της Κωνσταντινούπολης – θα την αρνηθεί. Θα δεχθεί όμως τη διεύθυνση της Ακαδημίας του Βουκουρεστίου και εκεί θα γνωρίσει τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, στην αυλή του πρίγκηπα Ιωάννη Καρατζά. Το 1819 γίνεται μέλος της Φιλικής Εταιρείας και μεταβαίνει στη Σμύρνη για να διευθύνει την Ευαγγελική Σχολή ενώ ετοιμάζεται για την Επανάσταση συγκεντρώνοντας πολεμοφόδια. Όταν η Επανάσταση ξεσπάσει, τα παρατά όλα για να έρθει στην ηπειρωτική Ελλάδα όπου θα εκλεγεί βουλευτής στις δύο πρώτες Εθνοσυνελεύσεις, ως ένας από τους πιο μορφωμένους Έλληνες. Η πρώτη επαναστατική κυβέρνηση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου θα τον διορίσει μέλος της Αρμοστείας του Αιγαίου. Αυτός θα είναι ο φορέας των φιλελεύθερων απόψεων στην νομοπαρασκευαστική επιτροπή που θα ετοιμάσει τον πρώτο ελληνικό Ποινικό Κώδικα, το «Απάνθισμα των Εγκληματικών» το 1823 .Το όνομα που απέκτησε ως μοναχός, το όνομα με το οποίο γνωρίζουμε σήμερα έναν από τους σπουδαιότερους Έλληνες φιλελεύθερους, έναν από αυτούς τους γενναίους φιλελεύθερους Έλληνες ιερωμένους της Επανάστασης, είναι Βενιαμίν. Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος δεν πρόλαβε να δει την Ελλάδα ελεύθερη. Πέθανε τον Αύγουστο του 1824, 65 ετών, στο Ναύπλιο, θύμα της επιδημίας τύφου. Για τον Βενιαμίν τον Λέσβιο τα σημαντικότερα έχουν γραφτεί από την κορυφαία Ελληνίδα ερευνήτρια του νεοελληνικού διαφωτισμού, την κα Ρωξάνη Αργυροπούλου – από τη διατριβή της μέχρι την κριτική έκδοση των «Ηθικών» από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών το 1994.]

 

 

1              Αφού κατανοήσετε τις απόψεις του Βενιαμίν του Λέσβιου, προσπαθήστε να αφηγηθείτε την κεντρική ιδέα τους.

2             Με βάση το βιογραφικό του Βενιαμίν του Λέσβιου να σχεδιάσετε τις διαδρομές που ακολούθησε στη ζωή του από τόπο σε τόπο.