Καποδίστριας εναντίον κουρσάρων

ΕΛΛΑΔΑ 05.10.2014 

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΟΥΡΝΑΡΑ

·                                 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η πειρατεία και ο κούρσος, παρότι έχουν λαμπρή θέση στη σφαίρα του μύθου, δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς στην ελληνική ιστοριογραφία.

Τι θα συνέβαινε αν προσπαθούσε κάποιος να συνδέσει ιστορικά περιστατικά ή φαινόμενα, τα οποία εκ πρώτης όψεως δεν έχουν καμία απολύτως σχέση μεταξύ τους; Τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια λ.χ. με την άφιξη των πρώτων Ελλήνων στην Αυστραλία, τη δεκαετία του 1810, ή τον θρησκευτικό πόλεμο ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους τον 16ο αιώνα με τα πρώιμα βήματα του καπιταλισμού; Τραβώντας μια νοητή γραμμή ανάμεσα στις μακρινές κουκκίδες, θα αντιληφθεί ότι ο κοινός παρονομαστής είναι η ύπαρξη της πειρατείας και του κούρσου. Αυτό μας εξηγεί, σε μια συναρπαστική αφήγηση, η καθηγήτρια της Ναυτιλιακής Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τζελίνα Χαρλαύτη.

«Παρόλο που η πειρατεία και ο κούρσος έχουν προξενήσει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία 200 χρόνια στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και ιστορία, δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς στην ελληνική ιστοριογραφία», τονίζει η καθηγήτρια στην «Κ». «Τούτο οφείλεται στα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο ιστορικός στην τεκμηρίωση, καθώς κατά το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα όπου δρούσαν οι κουρσάροι, η σημερινή ελληνική επικράτεια ήταν κάτω από την οθωμανική ή ενετική κυριαρχία».

Το λειοδικείο

«Αλλος ένας λόγος που δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική έρευνα είναι ότι ο κούρσος και η πειρατεία είναι θέματα ταμπού στην Ελλάδα», συνεχίζει η κ. Χαρλαύτη. «Εχει αποσιωπηθεί ότι εμείς οι Ελληνες ήμασταν εξαιρετικοί κουρσάροι όχι μόνο των δυτικοευρωπαϊκών δυνάμεων αλλά και συχνά μάλιστα στην υπηρεσία των Οθωμανών. Υπήρχαν επίσης πειρατές που ήταν ταυτόχρονα και ήρωες του 1821. Αναφέρομαι στη θαυμάσια, αλλά όχι γνωστή στο ευρύτερο κοινό, μελέτη της Δέσποινας Θέμελη-Κατηφόρη για τις πειρατικές λείες στη διάρκεια της Επανάστασης. Η ερευνήτρια βρήκε στοιχεία σε ένα αρχείο το οποίο αφορά το λειοδικείο που θεσμοθέτησε ο Καποδίστριας, όταν ανέλαβε καθήκοντα κυβερνήτη. Εκεί αναφέρει ότι οι Μαυρομιχαλαίοι, που είχαν άδεια κούρσου από την επαναστατική κυβέρνηση εναντίον των εχθρικών οθωμανικών πλοίων, ασκούσαν πειρατεία και εναντίον φιλικά προσκείμενων δυτικοευρωπαϊκών πλοίων. Το λειοδικείο του Καποδίστρια επέβαλε υψηλή ποινή για την πειρατική δράση της οικογένειας. Ο φόνος του Καποδίστρια είναι το κύκνειο άσμα της παλαιάς τάξης πραγμάτων και της μανιάτικης πειρατείας», υπογραμμίζει στην «Κ».

Και η Μάνη; «Αποτελεί ξεχωριστό τόπο για την ιστορία της πειρατείας. Τα πλοία, που προσπαθούσαν να καβατζάρουν τον Κάβο Ματαπά ή τον Κάβο Μαλιά με τρικυμία, αναγκάζονταν ιδιαίτερα τα βράδια που δεν είχαν οι ναυτικοί ορατότητα, καθώς δεν υπήρχαν φάροι, να κινηθούν σε κόλπους κοντά στα πόδια της Πελοποννήσου. Στη Μάνη άνθησε μια διάσημη ληστοπειρατική κοινότητα, της οποίας τα μέλη διέθεταν βάρκες και έκαναν ρεσάλτα στα αραγμένα πλοία. Συχνά σκότωναν όλο το πλήρωμα. Στόχος ήταν να πάρουν το φορτίο και το πλοίο. Παράλληλα η περιοχή ήταν και κέντρο εκποίησης λειών».

«Γύρω στα 1530, μετά την κατάκτηση της Ρόδου από τους Οθωμανούς, οι Ιωαννίτες Ιππότες πηγαίνουν στη Μάλτα. Πρόκειται για τους δευτερότοκους, τριτότοκους υιούς Ευρωπαίων ευγενών που δεν έχουν γη. Γίνονται επισήμως οι χριστιανοί κουρσάροι της Μεσογείου εφόσον αποκτούν διαρκή άδεια να χτυπούν τους μουσουλμάνους στη θάλασσα. Η απάντηση των Οθωμανών έρχεται τον 16ο αιώνα επί Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς με τον διαβόητο Μπαρμπαρόσα, με καταγωγή από τη Λέσβο και Ελληνίδα μητέρα. Θεωρείται σήμερα από τους Τούρκους μεγάλος ήρωας και ναύαρχος, κατάφερε να κατακτήσει τα εδάφη της Μπαρμπαριάς για λογαριασμό των Οθωμανών και να οργανώσει τον οθωμανικό στόλο. Τα κράτη αυτά στην ακτογραμμή και την ενδοχώρα της Βορείου Αφρικής (εκεί όπου σήμερα είναι η Αλγερία, η Τυνησία και η Λιβύη) προσαρτήθηκαν στην αυτοκρατορία αλλά διατηρούσαν και μια ανεξαρτησία. Οι ναυτικοί που ζούσαν εκεί είχαν την άδεια από το οθωμανικό κράτος να ασκούν κούρσο στα χριστιανικά πλοία σε ένα διαρκές τζιχάντ κατά των απίστων».

Καπιταλιστική επιχείρηση

«Εχουμε στη Μεσόγειο και καταδρομείς από τον Βορρά», εξηγεί η καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου. «Πρόκειται για Βρετανούς, Ολλανδούς κ.ά., που έρχονταν για εμπόριο αλλά είχαν και άδεια καταδρομής να κουρσεύουν εχθρικά πλοία. Μπορεί κανείς να πει ότι η καταδρομή είναι μια πρώιμη μορφή καπιταλιστικής επιχείρησης. Στο Whitby, μια μικρή παραθαλάσσια κωμόπολη στη Βορειοανατολική Αγγλία για παράδειγμα (από όπου ξεκίνησε και τις ναυτιλιακές του δραστηριότητες ο Κάπτεν Κουκ), οι κάτοικοι μάζευαν χρήματα και εξόπλιζαν δυο-τρία καράβια. Ο στόχος ήταν να γυρίσουν οι καταδρομείς με άλλα πλοία και τα φορτία τους ως λεία και να μοιραστούν τα κέρδη με τους επενδυτές-κατοίκους. Υπάρχουν μάλιστα στοιχεία για μερτικό που πήγαινε στο κράτος!».

Στην... Αυστραλία

Η διαρκής εμπλοκή με τη θάλασσα έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην εθνική αφύπνιση, μιας και οι Ελληνες κουρσάροι χτυπούσαν οθωμανικά πλοία τη δεκαετία του 1810. Τότε έγινε και ένα περιστατικό που δεν είναι γνωστό: Ελληνες πειρατές έκαναν ρεσάλτο σε αγγλικό πλοίο στα ανοιχτά της Κρήτης. Οι δράστες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε βρετανικές φυλακές απ’ όπου μεταφέρθηκαν στην Αυστραλία ως έποικοι. Οι οκτώ από τους δέκα Ελληνες κατάφεραν με γράμματα και παρακάλια να γυρίσουν πίσω!

​​Περισσότερες πληροφορίες στο www.sylviaioannoufoundation.org.

Ιστορίες της Επανάστασης

 

Οι Τούρκοι μέσα στο Νεόκαστρο, αντιστάθηκαν γενναία, έκαναν και εξόδους ακόμα. Αλλά εξαντλήθηκαν τελικά από τις αρρώστιες, την πείνα και τη δίψα. Για να μην παραδοθούν έφτασαν να τρώνε ακόμα και το δέρμα από τα παπούτσια τους. Όταν δεν άντεχαν άλλο τους απέμενε μόνο μια ελπίδα. Να διαπραγματευτούν με τον Δημήτριο Υψηλάντη την παράδοσή τους. Μόνο αυτός θα τηρούσε τους όρους. Ο Υψηλάντης έστειλε ως εκπροσώπους του τον Baleste, έναν Γάλλο αξιωματικό, και τον Τυπάλδο, έναν κεφαλλονίτη γιατρό. Όταν αυτοί έφτασαν εκεί και ήρθαν σε επαφή με τους πολιορκητές, αμέσως κατάλαβαν ότι δεν επρόκειτο αυτοί να τηρήσουν κανέναν όρο. Έτσι αποφάσισαν σιωπηρά να απέχουν από τις διαπραγματεύσεις γιατί δεν ήθελαν να εκθέσουν την τιμή του Υψηλάντη. Τελικά η διαπραγμάτευση έγινε από έναν χριστιανό Αλβανό που λεγόταν Φώτης και τον Πονηρόπουλο από τον Πύργο. Αυτοί δεν δίστασαν να υπογράψουν το συμφωνητικό με τους Τούρκους. Τους υποσχέθηκαν ότι θα προστάτευαν τη ζωή τους και ότι τους θα τους περνούσαν στην Αφρική. Οι Τούρκοι άνοιξαν τις πύλες.

Οι Έλληνες είναι υπεύθυνοι για μια από τις πιο σκοτεινές τραγωδίες, καθώς έγιναν έρμαια των χειρότερων παθών τους. Οι Τούρκοι αιχμάλωτοι σφαγιάστηκαν ή αφέθηκαν να πεθάνουν από ασιτία σε έναν έρημο βράχο στο λιμάνι. Επιβίωσαν μόνο 160 από περισσότερους από 2.000 που παραδόθηκαν.

Δυστυχώς οι Έλληνες, όπως όλα τα έθνη της Ανατολής διαχρονικά, δεν τηρούν σχεδόν ποτέ τους όρκους προς τους εχθρούς τους. Αυτή η συμπεριφορά όμως, ενώ μπορεί να ωφελεί βραχυπρόθεσμα κάποια άτομα, έκανε πολύ κακό στον σκοπό τους. Ήξεραν οι διαπραγματευτές από την αρχή ότι δεν θα μπορούσαν να τηρήσουν τους όρους καθώς δεν είχαν τη δυνατότητα, ούτε να θρέψουν τους αιχμαλώτους, ούτε να τους μεταφέρουν στην Αφρική.

Για να γίνει κατανοητό το πόσο αδύναμες είναι οι ηθικές αντιλήψεις στην Ελλάδα θα προσθέσω και το εξής. Γνώρισα τον έναν από τους διαπραγματευτές. Μου περιέγραψε κομπάζοντας πώς κατάφερε να πάρει από τους Τούρκους το αντίγραφό τους με τη συμφωνία και αμέσως να το καταστρέψει. Έτσι δεν απέμεινε καμία απόδειξη πως υπήρχε συμφωνία παράδοσης.

[Ο φιλέλληνας Thomas Gordon (μέλος του επιτελείου του Δημήτριου Υψηλάντη) περιγράφει την παράδοση του Νεόκαστρου στην Πύλο, στις 7-9/8/1821. Ο Νικόλαος Πονηρόπουλος που κατέστρεψε το έγγραφο της συμφωνίας, έγινε αργότερα Υπουργός Οικονομικών. Παραιτήθηκε μετά από μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο διαφθοράς, στο οποίο κατηγορήθηκε για πλαστογραφία. Στον πίνακα-αντίγραφο της σύνθεσης του Peter von Hess, ένας Έλληνας προσπαθεί να εμποδίσει τους υπόλοιπους να σφάξουν τους τούρκους αιχμαλώτους.]

Από ανάρτηση του καθηγητή ΕΚΠΑ Α. Χατζή

 

ΕΝΟΤΗΤΑ 4

                                                         

Η τελευταία φάση της γαλλικής επανάστασης

και η εποχή του Ναπολέοντα (1795-1815)

Η τρίτη και τελευταία φάση της γαλλικής επανάστασης, 1794 – 1799

Επικράτηση των μετριοπαθών Θερμιδοριανών, οι οποίοι:

·      ελέγχουν τη Συμβατική

·      ψηφίζουν νέο σύνταγμα (1795)

·      αναθέτουν την εκτελεστική εξουσία στο Διευθυντήριο.

Η εποχή του Ναπολέοντα,1799 -1815

Η αναρρίχησή του στην εξουσία:

·      Στα τέλη του 1799, ο Ναπολέων Βοναπάρτης καταλαμβάνει την εξουσία με τη συγκατάθεση του Διευθυντηρίου.

·      Ο Ναπολέων ανακηρύχθηκε Πρώτος Ύπατος το 1799 και τελικά Αυτοκράτορας το 1804, με τη στήριξη της αστικής τάξης.

Οι μεταρρυθμίσεις του:

·      Στη διοίκηση

·      Στην εκπαίδευση       με στόχο τον έλεγχο και την αποτελεσματικότερη

·      Στην οικονομία          λειτουργία της κρατικής μηχανής    

Το σημαντικότερο έργο του:

·      Η θέσπιση το 1804 ενός νέου νομικού κώδικα, του Ναπολεόντειου κώδικα.

Η εξωτερική πολιτική του Ναπολέοντα:

·      Αντιμετώπισε όλες τις σημαντικές ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής.

·      Έθεσε υπό τον έλεγχό της ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

·      Δημιούργησε βασίλεια – δορυφόρους της Γαλλίας στην Ευρώπη.

·      Εφάρμοσε από το 1806 τον ηπειρωτικό αποκλεισμό σε βάρος της Αγγλίας.

Η γαλλική παρουσία στις ευρωπαϊκές χώρες αντιμετώπισε την αντίδραση:

·      των ευγενών και του ανώτερου κλήρου

·      των λαϊκών στρωμάτων.

Η μάχη του Βατερλό το 1815 σήμανε το τέλος της κυριαρχίας του Ναπολέοντα.

Γαλλική επανάσταση και εποχή του Ναπολέοντα: μια αποτίμηση

·      Η αστική τάξη κατέλαβε την εξουσία.

·      Τα συμφέροντά της προωθήθηκαν με μεταρρυθμίσεις.

·      Οι αρχές του Διαφωτισμού έγιναν πολιτικά αιτήματα.

·      Η απολυταρχία γκρεμίστηκε στη Γαλλία και κλονίστηκε στην Ευρώπη.

·      Αναπτύχθηκε η ιδέα της σύμπτωσης των ορίων έθνους και κράτους.

·      Η εκκλησία διαχωρίστηκε από το κράτος.

·      Τα προνόμια καταργήθηκαν.

·      Ο λαός αναδείχτηκε σε κινητήρια δύναμη της ιστορίας.

·      Αναπτύχθηκαν ιδέες και κινήματα που επηρέασαν την παγκόσμια ιστορία.

Το Συνέδριο της Βιέννης

Τα θέματα του Συνεδρίου της Βιέννης (1814-15):

·      η επαναχάραξη των συνόρων.

·      η ανασυγκρότηση της απολυταρχίας.

·      η καταστολή των επαναστατικών ιδεών.

Η Ιερή Συμμαχία και η Παλινόρθωση (1815-1830):

·      Στα τέλη του 1815 ιδρύεται η Ιερή Συμμαχία, η οποία απαρτίζεται από τα προπύργια της απολυταρχίας, τη  Ρωσία, την Αυστρία και την Πρωσία.

·      Όλοι σχεδόν οι εκθρονισμένοι ηγεμόνες επανήλθαν στους θρόνους τους. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε Παλινόρθωση.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΟΥ

Αν θέλετε να παρακολουθήσετε τις παρουσιάσεις του βιβλίου μου  σε Αθήνα και Πειραιά , πατήστε ΕΔΩ και ΕΔΩ.

ΤΙΤΛΟΣ : «COMICoΤΡΑΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

1909 – 1949»

από τις εκδόσεις ΑΡΜΟΣ.

ΘΕΜΑ: Η εξιστόρηση ( με τη χρήση κόμικς) των σημαντικότερων γεγονότων  της περιόδου 1909 (κίνημα Στρατιωτικού Συνδέσμου – έλευση Βενιζέλου) – 1949 ( τέλος εμφυλίου)  της ελληνικής ιστορίας, μιας περιόδου ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας και κομβικής.

Το βιβλίο μπορείτε να το αγοράσετε ηλεκτρονικά ή στα βιβλιοπωλεία.

Πριν λίγο καιρό συμμετείχα σε έναν αξιόλογο διαγωνισμό δημιουργικής γραφής διηγήματος με θέμα «Το νερό».  Στην κριτική επιτροπή (εξ ου και το “αξιόλογος”) συμμετείχαν οι αναγνωρισμένοι  συγγραφείς: Ισίδωρος Ζουργός, Σοφία Νικολαΐδου, Γιώργος Κορδομενίδης και Θωμάς Κοροβίνης. Το διήγημά μου με τίτλο “Υδροφόρος ορίζοντας” έλαβε διάκριση και  συμπεριελήφθηκε στο βιβλίο - συλλογή που εκδόθηκε μαζί με τα υπόλοιπα διακριθέντα διηγήματα.

Παρακάτω  παραθέτω το διήγημα : (σας συνιστώ αργή ανάγνωση , όπως όταν διαβάζουμε ποίηση).

ΥΔΡΟΦΟΡΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ

Δεν τον χωρούσε το κρεβάτι κι ας ήταν περασμένα μεσάνυχτα. Το μυαλό του δούλευε πυρετωδώς κι απόκριση δεν έπαιρνε. Σαν το βαρύ στομάχι. Ορισμένα πράγματα δεν χωνεύονται εύκολα.

Πώς έφτασε ως εδώ; Ποιοι τον έσπρωξαν; Ποιο μερίδιο του πρέπει;

Απαντήσεις πολλές κι απάντηση καμία. Για την ακρίβεια μόνο μία. Το πρωί στις δέκα θα χτυπούσε το κουδούνι ο δικαστικός επιμελητής. And, game over.

Όλη η ζωή σε μια βαλίτσα. Και τι να πρωτοχωρέσει κι αυτή; Το παρόν του; Το παρελθόν του;

Το μέλλον του.

Δυο τρία ρούχα χειμώνα καλοκαίρι, κάνα δυο αλλαξιές εσώρουχα, ένα δεύτερο ζευγάρι παπούτσια, ένα πιρούνι, ένα κουτάλι, το αγαπημένο του καπέλο, ένα σεντόνι,  μια κουβέρτα και δυο βιβλία για προσκέφαλο. Κι έναν σουγιά. Για καλό, για κακό. Την ήξερε τη ζωή. Αλλά με αμπαρωμένη την πόρτα το βράδυ.

Πέταξε πέρα το πάπλωμα, ντύθηκε πρόχειρα κι έσβησε το φως. Από συνήθεια κλείδωσε και την πόρτα. Κατέβηκε, άναψε τσιγάρο, το φύσηξε δυνατά σηκώνοντας το κεφάλι καθώς πήρε να βηματίζει στον έρημο σχεδόν από ανθρώπους κι αυτοκίνητα δρόμο της πόλης. Η βροχή είχε κοπάσει αλλά ο καιρός ήταν φορτωμένος. Όσοι είχαν απομείνει έξω βιάζονταν να επιστρέψουν προσδοκώντας έναν ξεκούραστο ύπνο. Ευτυχώς, δεν κινδύνευε να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο  με γνωστούς του. Όλοι σ’ αυτήν την πόλη τού ήταν άγνωστοι. Ίσως, κάποιος παλιός πελάτης.  Αλλά, τέτοιος είχε καιρό να διαβεί το κατώφλι του μαγαζιού. Τάχυνε το βήμα του να φτάσει μέχρι την κοντινή πλατεία. Στη βιασύνη του πάτησε μια λακκούβα με λασπόνερα και τα μπατζάκια του παντελονιού του ζωγραφίστηκαν καφέ. Βλαστήμησε κάτι καθώς μια σκέψη διαπέρασε το μυαλό του και μαζί της ένα πρακτικό πρόβλημα. Κοίταξε γύρω του. Ο ήχος του σιντριβανιού του τράβηξε το βλέμμα. Βάδισε αμέσως κατά κει. Πέταξε πέρα το τσιγάρο του, ανέβασε το ένα πόδι στο μάρμαρο και βάλθηκε να βουτάει το χέρι του στο παγωμένο νερό. Να βουτάει και να καθαρίζει. Να καθαρίζει και να βουτάει. Το πρόσωπό του μονομιάς μαλάκωσε. Ένα αχνό χαμόγελο σχηματίστηκε καθώς κατέβαζε το πόδι του στον δρόμο.

Βιβλία εναντίον κοροναϊού

 Για να αξιοποιήσετε ποιοτικά τον χρόνο σας περιμένοντας το πέρασμα του ιού, σας προτείνω - τι άλλο; - βιβλία.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ : Η εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ από την Κυριακή 22 Μαρτίου θα προσφέρει τα απομνημονεύματα των αγωνιστών του 1821. Εξαιρετική προσπάθεια για να μάθουμε από πρώτο χέρι τα γεγονότα (με την απαραίτητη προσοχή , φυσικά, λόγω του υποκειμενικού τους χαρακτήρα). Πρώτα στη σειρά, τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη.

Βιβλίο 1^ο : Ο αλγόριθμος της Σοφίας, Μ. Ανδριωτάκης, εκδ. Κριτική

Το διαδίκτυο σήμερα μας παρέχει μια εκπληκτική ευκαιρία να εκφραστούμε, να ερευνήσουμε, να επικοινωνήσουμε, να διασκεδάσουμε, να ενημερωθούμε, να βρούμε φίλους και συντρόφους, να μορφωθούμε, να πολιτικοποιηθούμε και να συμμετάσχουμε σε διαλόγους. Κι όλα αυτά τα κάνει μέσω αλγορίθμων που γράφονται από προγραμματιστές οι οποίοι εργάζονται για μια χούφτα εταιρειών της Σίλικον Βάλεϊ. Υπάρχει τρόπος να αποκομίσουμε σοβαρά οφέλη από τα νέα μέσα χωρίς να διακινδυνεύσουμε την ύπαρξή μας; Μπορούμε να γράψουμε τον δικό μας «αλγόριθμο»; Το βιβλίο επιχειρεί μέσα από έναν ζωντανό διάλογο να αναδείξει τις σημαντικότερες προκλήσεις που θέτει σήμερα το διαδίκτυο και τα social media στους χρήστες και να συνθέσει έναν πρωτότυπο «αλγόριθμο», με αποφάσεις που μπορεί καθένας να πάρει ώστε να πλοηγηθεί έξυπνα μέσα στον αχανή online ωκεανό. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΔΩ

Βιβλίο 2^ο : Η επιστροφή, Γεώργιος Γκέκος, Εκδ. Καπόν

Μία πρωτότυπη έρευνα για την ιστορία των αγωνιστών του Αλέξανδρου Υψηλάντη, που επέζησαν από τις φονικές συγκρούσεις της Επανάστασης του 1821 στη Μολδοβλαχία. Πολλοί από αυτούς κατέφυγαν στη ρωσική Οδησσό και από κει ξεκίνησαν τη δραματική πορεία της επιστροφής τους στην Ελλάδα. Απώτερος προορισμός ήταν η Μασσαλία, όπου θα επιβιβάζονταν σε καράβια για το Αιγαίο. Η πορεία τους δύσκολη. Φυγάδες, ρακένδυτοι και πεινασμένοι, διασχίζουν την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη εκτεθειμένοι στον βαρύ χειμώνα, με αποτέλεσμα πάρα πολλοί να χάσουν τη ζωή τους. Περνάνε από τη Ρωσία, την Πολωνία και τη Γερμανία, και φθάνουν στην Ελβετία, όπου η πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων τους καθηλώνει για μήνες, ενώ η Γαλλία τούς κλείνει τον δρόμο.

Οι Ελβετοί, οργανωμένοι σε πάνω από 100 φιλελληνικούς συλλόγους, τους φιλοξενούν στα διάφορα καντόνια, όπου βρίσκουν συγκινητική συμπαράσταση από πολίτες, την εκκλησία και τον Τύπο. Τους παρέχουν φαγητό, ρούχα, ιατρική περίθαλψη. Φιλέλληνες περιγράφουν σε συγγράμματα και εκδόσεις της εποχής την καθημερινότητα των φιλοξενουμένων. Στις μαρτυρίες τους, που παρουσιάζονται εδώ σε μετάφραση, καταγράφουν διάφορες ιστορίες και ονόματα φυγάδων, καθώς και τον αγώνα τους για την ελευθερία. Τελικά, η Γαλλία υποχωρεί, και έπειτα από 3.000 χλμ. δρόμο οι Έλληνες φθάνουν το 1823 στη Μασσαλία. Επιβιβαζόμενοι σε τρία καράβια, οι 158 από αυτούς επιστρέφουν στην πατρίδα. Το όνειρο γίνεται πραγματικότητα... ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΔΩ

Βιβλίο 3^ο : ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΕΙΚΟ (ΜΙΚΡΟΜΕΓΑ), Νίκος Πλατής, εκδ. Των συναδέλφων

Διαβάζοντας το Κολοκοτρωνέικο, πέραν των αμιγώς επαναστατικών "ρεπορτάζ", ο αναγνώστης έχει πρόσβαση και σε πλήθος "λεπτομερειών" που η επίσημη ιστορία αποσιωπά εκ συστήματος, όπως λόγου χάρη:
-Ότι στη Λευκάδα (Santa Maura), λίγο πριν την έκρηξη της Επανάστασης, κυκλοφορούσε ένας καουμπόης με την παραδοσιακή στολή του (καπέλο αλά Τζον Γουέιν, μπότες με σπιρούνια κτλ.).
-Ότι στα 1824, όταν ο λόρδος Μπάιρον εγκαταστάθηκε στην Κεφαλονιά ως "τουρίστας", ακολούθησε επακριβώς το... παραδοσιακό παιδοφιλικό πρόγραμμα (όπως γράφει η βιογράφος του Βύρωνα Μπενίτα Άισνερ) που "προσέφερε" η νήσος σ' εκείνους που είχαν το πουγκί με τους απαιτούμενους παράδες· ξεναγός δε του ρομαντικού Άγγλου ποιητή ο γνωστός μας εθνικός ήρως Ανδρούτσος.
- Ότι ο Ιμπραήμ διέδιδε πως ο Κολοκοτρώνης δεν αξίζει ούτε μία πρέζα ταμπάκο και πως ο Κολοκοτρώνης από τη μεριά του τον καλούσε να παλέψουν (σε μονομαχία).
- Ότι ο Καποδίστριας δεν ήταν Έλληνας, αλλά ένας ελληνοποιημένος αριστοκράτης Βενετζάνος (Βενετσιάνος).
- Ότι ο προαναφερόμενος Καποδίστριας είχε σκεφθεί να εποικήσει την Ελλάδα με Ελβετούς χωρικούς.
- Ότι η παροιμία "Ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα" στα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη παρουσιάζεται παντελώς αντεστραμμένη, διέπεται από το δίκαιο των αγρίων και ουχί το αντίθετο: "τα ήμερα δεν θα διώξουν τα άγρια, όλα φεύγουν, ο σπουργίτης πάντοτε μένει". Που πάει να πει πως από τότε (1821) μέχρι και σήμερα πολλά άλλαξαν, ακόμη και η σημασία των παροιμιών... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Να ενημερώσω όσους πρόκειται να αγοράσουν βιβλία ότι τεραστια ποικιλία και πολύ καλές τιμές έχουν τα βιβλιοπωλεία : Πολιτεία (Ακαδημίας και Ασκληπιού) και Πρωτοπορία (Γραβιάς και Εμ. Μπενακη) στο κέντρο της Αθήνας.
Καλές γιορτές μ' ένα βιβλίο.

ΕΝΟΤΗΤΑ 10

Ελληνική επανάσταση και Ευρώπη

Ελληνική επανάσταση και ευρωπαϊκή διπλωματία (1821-1830)

Η αρνητική διεθνής συγκυρία:

·      Στόχος των ευρωπαϊκών δυνάμεων ήταν η διαμόρφωση μιας ισορροπίας δυνάμεων, ενός status quo, που θα απέτρεπε στο μέλλον τις συγκρούσεις.

·      Η Ευρώπη βίωνε την Παλινόρθωση.

·      Η ελληνική επανάσταση ήταν μια συνιστώσα του ανατολικού ζητήματος.

Οι διπλωματικές εξελίξεις κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης (1821-1830:

·      1821-1822: καταδίκη της ελληνικής επανάστασης από τον τσάρο και επικράτηση του δόγματος της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

·      1823: στροφή στην ευρωπαϊκή διπλωματία από τον Άγγλο υπουργό Εξωτερικών Τζόρτζ Κάνιγκ, που αναγνώρισε τους Έλληνες ως εμπόλεμη δύναμη.

·      1824: αντίδραση της Ρωσίας με την πρόταση του σχεδίου των τριών τμημάτων, το οποίο απορρίφθηκε και από το σουλτάνο και από τους Έλληνες.

·      1824-1825: σύναψη από τους επαναστάτες δύο δανείων με αγγλικές τράπεζες.

·      1825: υπογραφή από τους Έλληνες της πράξης προστασίας από τους Άγγλους.

·      1826: απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων να λύσουν το ελληνικό ζήτημα.

·      1827: υπογραφή από Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία της ιουλιανής συνθήκης του Λονδίνου και ένοπλη επέμβασή τους, στη ναυμαχία του Ναβαρίνου, όπου οι στόλοι των τριών Δυνάμεων σύντριψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

·      1828-1829: ήττα του σουλτάνου στο ρωσοτουρκικό πόλεμο.

·      1829: απόδοχή από τον σουλτάνο των αποφάσεων των Δυνάμεων με τη συνθήκη της Αδριανούπολης.

·      1830: υπογραφή της συνθήκης του Λονδίνου, με την οποία οι Δυνάμεις αποφάσισαν την ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους και επέλεξαν ως ηγεμόνα του τον Λεοπόλδο του Σαξ-Κόμπουργκ, αλλά ο ίδιος δεν αποδέχτηκε την εκλογή του. Σύνορα : Σπερχειός - Αχελώος

Το κίνημα του φιλελληνισμού

Ορισμός:

Ο φιλελληνισμός ήταν ένα κίνημα συμπαράστασης στους Έλληνες και στρεφόταν εναντίον τόσο της οθωμανικής απολυταρχίας, όσο και της Ιερής συμμαχίας.

Αιτίες ανάπτυξης του φιλελληνισμού:

·      ο φιλελευθερισμός και ο ριζοσπαστισμός της γαλλική επανάστασης,

·      ο θαυμασμός των Ευρωπαίων για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό,

·      ο αποτροπιασμός για τις βιαιότητες των Τούρκων,

·      η συγκίνηση από τις ελληνικές επιτυχίες.

Η προσφορά του φιλελληνισμού:

·      οικονομική ενίσχυση,

·      ηθική συμπαράσταση,

·      προσωπική συμμετοχή φιλελλήνων στον Αγώνα.

ΕΝΟΤΗΤΑ 11

                Τα επαναστατικά κύματα του 1830 και του 1848 στην Ευρώπη

Οι επαναστάσεις του 1830

Η επανάσταση στη Γαλλία:

Εκδηλώθηκε από τη μεγαλοαστική τάξη και τα λαϊκά στρώματα εναντίον του βασιλιά Καρόλου Ι’, αλλά τη λύση επέβαλαν οι φιλελεύθεροι αστοί, οι οποίοι ευνόησαν την άνοδο στο θρόνο ενός μετριοπαθούς βασιλιά, του Λουδοβίκου-Φιλίππου.

Η επανάσταση στο Βέλγιο:

Οδήγησε στην ίδρυση ανεξάρτητου βελγικού κράτους το 1830.

Η επανάσταση στην Πολωνία:

Είχε εθνικό χαρακτήρα με κύριο αίτημα την ανεξαρτησία από τη Ρωσία, αλλά απέτυχε, εξαιτίας α) της επέμβασης ισχυρών ρωσικών δυνάμεων και β) των διαφωνιών μεταξύ των επαναστατών.

Οι επαναστάσεις του 1848

Αίτια:

·      Οικονομικά - κοινωνικά: πτώση του βιοτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων.

·      Εθνικά: ανάδυση εθνικών ιδεών.

·      Πολιτικά: ενίσχυση των ανατρεπτικών δυνάμεων.

Η επανάσταση στη Γαλλία:

Οδήγησε αρχικά στο σχηματισμό δημοκρατικής κυβέρνησης, η οποία παραχώρησε πολιτικά δικαιώματα σε όλους τους άνδρες και πήρε μέτρα οικονομικής ανακούφισης των λαϊκών τάξεων, αλλά στη συνέχεια τα μέτρα αυτά αναιρέθηκαν.

Η επανάσταση στην Αυστρία:

Προκάλεσε αρχικά τη φυγή του αυταρχικού πρωθυπουργού Μέτερνιχ και του αυτοκράτορα Φερδινάνδου, αλλά στην εξέλιξή της καταπνίγηκε.

Η επανάσταση στην Ουγγαρία:

Οι επαναστάτες με επικεφαλής τον Κόσουτ κήρυξαν την ανεξαρτησία της Ουγγαρίας και σχημάτισαν κυβέρνηση, αλλά τελικά και αυτή η επανάσταση καταπνίγηκε.

Η επανάσταση στην Πρωσία:

Ανέδειξε δύο ρεύματα, εκ των οποίων το ένα υποστήριζε τη δημιουργία μιας Μεγάλης Γερμανίας με τη συμμετοχή και της Αυστρίας και το άλλο  μιας Μικρής Γερμανίας υπό την καθοδήγηση της Πρωσίας.

 Αποτίμηση των κινημάτων του 1848

Τα επαναστατικά κινήματα του 1848, που ονομάστηκαν η άνοιξη των λαών:

·      επηρέασαν σημαντικά το πολιτικό σκηνικό,

·      ευνόησαν τη μεγαλοαστική τάξη,

·      συνέβαλαν στην ανάδυση τα εθνικών αιτημάτων πολλών λαών.

·      μετατόπισαν το μέτωπο κοινωνικής αντιπαράθεσης από την αντιπαράθεση ευγενών - αστών στη σύγκρουση μεταξύ αστών και εργατών.

ΕΝΟΤΗΤΑ 12

ΕΝΟΤΗΤΑ 12

Η ωρίμανση της βιομηχανικής επανάστασης

Το φαινόμενο βιομηχανική επανάσταση

Οι πρώτες βιομηχανίες δημιουργήθηκαν στη Μεγάλη Βρετανία γύρω στα 1750-1780. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε εκβιομηχάνιση.

Κύρια χαρακτηριστικά της εκβιομηχάνισης:

·      Η εκτεταμένη χρήση νέων τεχνικών μέσων με επακόλουθα: 

Ø      τον περιορισμό της χειρωνακτικής εργασίας,

Ø      την  αύξηση της παραγωγής,

Ø      τη μείωση του κόστους των προϊόντων.

·      Η αξιοποίηση νέων μορφών ενέργειας – κυρίως του άνθρακα.

·      Η εφαρμογή καινοτομιών στη μεταλλουργία.

·      Η συγκέντρωση των εργαζομένων στα εργοστάσια.

·      Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης.

Κύριοι πόλοι ανάπτυξης ήταν η υφαντουργία και η μεταλλουργία.

Η εξάπλωση της βιομηχανικής επανάστασης

Στα μέσα του 19^ου αιώνα η εκβιομηχάνιση περιοριζόταν:

·      στη Μ. Βρετανία,

·      στη βόρεια και ανατολική Γαλλία,

·      στις Κάτω Χώρες και το Βέλγιο,

·      στις όχθες του ποταμού Ρήνου,

·      στη βόρεια Ιταλία.

Από τα μέσα του 19^ου αιώνα και μετά εξαπλώθηκε με γρήγορους ρυθμούς σε νέες περιοχές της Ευρώπης και στις ΗΠΑ.

Καινοτομίες στον 19^ο αιώνα:

·      Χημεία: μαζική παραγωγή αγαθών.

·      Ηλεκτρισμός: (α) ως πηγή ενέργειας, (β) ως μέσο φωτισμού.

Η επανάσταση στις συγκοινωνίες και τις επικοινωνίες

·      Σιδηρόδρομος         Σύμβολα της

·      Ατμόπλοιο               βιομηχανικής ανάπτυξης       

·      Αυτοκίνητο

·      Αεροπλάνο

·      Μέσα μετάδοσης ήχου

Οικονομικός φιλελευθερισμός και καπιταλισμός

Ο νέος τρόπος οργάνωσης της οικονομίας ονομάστηκε οικονομία της ελεύθερης αγοράς ή καπιταλισμός  ή κεφαλαιοκρατία.

Ιδεολογική βάση του νέου συστήματος:

Ο οικονομικός φιλελευθερισμός, σύμφωνα με τον οποίο οι επιχειρηματίες είχαν την ελευθερία να πράττουν ό,τι εκείνοι έκριναν αναγκαίο, για να κερδίζουν à το ατομικό συμφέρον θεωρούνταν σημαντικότερο του κοινωνικού.

Χαρακτηριστικά του καπιταλισμού:

·      επιχειρήσεις με μετοχικό κεφάλαιο,

·      μεγάλες τράπεζες,

·      ολιγοπώλια ή μονοπώλια,

·      περιοδικές οικονομικές κρίσεις.